SOSYAL FOBİ

Sosyal fobi, diğer adıyla sosyal anksiyete bozukluğu, kişinin sosyal ortamlarda başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme, küçük düşme veya rezil olma korkusu yaşamasıyla karakterize bir ruhsal bozukluktur. Bu korku çoğu zaman kişinin günlük yaşamını, işlevselliğini ve ilişkilerini belirgin biçimde etkiler.

Sosyal fobi yalnızca “utangaçlık” değildir. Utangaçlık zamanla azalabilirken, sosyal fobi genellikle kaçınma davranışlarıyla giderek güçlenir ve kişinin yaşam alanını daraltır.

Sosyal Fobi Belirtileri Nelerdir?

Sosyal fobi belirtileri, sosyal durumlarla karşılaşıldığında ortaya çıkar ve üç ana başlıkta ele alınabilir:

1. Duygusal ve Bilişsel Belirtiler

• Başkalarının kendisini yargılayacağına dair yoğun korku

• “Saçma görüneceğim”, “rezil olacağım” düşünceleri

• Hata yapmaya karşı aşırı hassasiyet

• Kendini sürekli izleme ve değerlendirme

2. Fiziksel Belirtiler

• Çarpıntı

• Terleme

• Yüz kızarması

• Titreme

• Nefes darlığı

• Mide bulantısı

Bu belirtiler çoğu zaman kişinin korkusunu daha da artırır.

3. Davranışsal Belirtiler

• Sosyal ortamlardan kaçınma

• Topluluk önünde konuşmaktan kaçınma

• Yeni insanlarla tanışmaktan uzak durma

• Göz teması kurmakta zorlanma

Kaçınma davranışları kısa vadede rahatlama sağlasa da uzun vadede sosyal fobiyi güçlendirir.

Sosyal Fobi Neden Olur?

Sosyal fobinin ortaya çıkmasında tek bir neden yoktur. Genellikle biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörler birlikte rol oynar.

Başlıca nedenler şunlardır:

• Genetik yatkınlık

• Çocuklukta yaşanan eleştirilme, utandırılma veya zorbalık

• Aşırı eleştirel veya koruyucu ebeveyn tutumları

• Beyin kimyasında (özellikle serotonin sistemi) dengesizlikler

• Travmatik sosyal deneyimler

Bu faktörler kişide sosyal ortamlara karşı aşırı hassasiyet gelişmesine yol açabilir.

Sosyal Fobi Hangi Durumlarda Görülür?

Sosyal fobi farklı biçimlerde ortaya çıkabilir:

• Topluluk önünde konuşma

• Sunum yapma

• Sınıfta söz alma

• Toplantılarda fikir belirtme

• Yabancılarla konuşma

• Telefonla konuşma

• Yemek yerken izlenme

Bazı kişilerde korku yalnızca belirli durumlarla sınırlıyken, bazılarında hemen her sosyal ortamda görülür.

Sosyal Fobi Tanısı Nasıl Konur?

Sosyal fobi tanısı psikiyatrik değerlendirme ile konur. Tanı sürecinde:

• Korkunun süresi ve şiddeti

• Kaçınma davranışlarının varlığı

• Günlük yaşam üzerindeki etkisi

• Diğer anksiyete bozukluklarından ayrımı

dikkate alınır.

Tanı koyarken kişinin yaşadığı kaygının “normal heyecan” sınırlarını aşıp aşmadığı değerlendirilir.

Sosyal Fobi Tedavisi Nasıl Yapılır?

Sosyal fobi, tedavi edilebilir bir ruhsal bozukluktur. Tedavi genellikle psikoterapi ve gerektiğinde ilaç tedavisini içerir.

1. Psikoterapi

Özellikle bilişsel davranışçı terapi, sosyal fobi tedavisinde etkili yöntemlerden biridir. Terapide:

• Olumsuz otomatik düşünceler ele alınır

• Kaçınma davranışları azaltılır

• Sosyal beceriler güçlendirilir

• Maruz bırakma çalışmaları yapılır

Amaç korkuyu tamamen yok etmek değil, kişinin korkuya rağmen yaşamını sürdürebilmesini sağlamaktır.

2. İlaç Tedavisi

Gerekli durumlarda antidepresanlar ve anksiyolitik etkili ilaçlar kullanılabilir. İlaç tedavisi:

• Kaygı düzeyini azaltır

• Terapiden fayda görmeyi kolaylaştırır

• Belirtilerin şiddetini kontrol altına alır

İlaçlar mutlaka psikiyatri uzmanı tarafından planlanmalıdır.

Sosyal Fobi Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Tedavi edilmeyen sosyal fobi zamanla:

• Sosyal izolasyona

• İş ve akademik performansta düşüşe

• Depresyona

• Alkol veya madde kullanımına

zemin hazırlayabilir.

Kişi “yapamıyorum” düşüncesini kişilik özelliği gibi görmeye başlayabilir. Oysa sosyal fobi, kişinin kimliği değil; tedavi edilebilir bir durumdur.

Sosyal Fobi ile Yaşamak

Sosyal fobi yaşayan birçok kişi dışarıdan “sakin” veya “mesafeli” görünebilir. Ancak iç dünyalarında yoğun bir kaygı ve kendini yetersiz hissetme hali vardır.

Bu süreçte önemli olan:

• Kendini suçlamamak

• Kaygıyı bastırmaya çalışmamak

• Profesyonel destek almaktan kaçınmamak

Sosyal fobi, kişinin zayıflığı değil; öğrenilmiş bir kaygı tepkisidir.

Sosyal fobisi olan kişiler yeni bir sosyal ortama girdiğinde aşırı kaygı nedeniyle  sıkıntı hissi, huzursuzluk yaşarlar, diğer insanların kendileri hakkında bir yorum yapacakları düşüncesi nedeniyle kendini ifade etmekte güçlük yaşarlar.

Örneğin en yakın arkadaşınızla bir masada oturup sohbet ederken birden masaya gelen çok tanımadığı insanların varlığı kişinin sus pus olmasına neden olabilir ya da tek başına toplu ortamlarda bir aktivite (yemek yemek, alışveriş yapmak vb) yapmak o kişi için dünyanın en zor işi olabilir. Bazen büfeden satın aldıkları ürünlerin para üstünü istemek ya da yolda tanımadığı bir insana yol tarifi sormak bile çok zor gelir.

Sosyal fobisi olan kişilerin en zorlandığı alanlardan bir tanesi de toplu ortamlarda sunum yapmaktır. Adeta sunum sırasından herkesin kendisine baktığını ve ağzıdan çıkacak yanlış bir kelime ya da yapacağı yanlış bir hareket nedeniyle rezil olacağını düşünüp sunumdan kaçınmak isterler.

Sosyal Fobisi olan kişiler şu durumlarda tedirginlik yaşarlar

• Toplum içinde telefonla görüşme
• Küçük bir grup etkinliğinde yer alma
• Toplum içinde yemek yeme
• Toplum içinde bir şeyler içme
• Yetkili biri ile konuşma
• Dinleyiciler önünde konuşma
• Partiye/ eğlenceye gitme
• Başkaları tarafından izlenirken çalışma
• Başkaları tarafından izlenirken yazma
• Çok iyi tanımadığı biriyle telefonda görüşme
• Çok iyi tanımadığı biriyle yüz yüze konuşma
• Yabancılarla karşılaşma
• Genel tuvaletleri kullanma
• Birilerinin oturduğu odaya girme
• İlgi odağı olma
• Bir toplantıda hazırsızlık konuşma yapma
• Yetenek, yeti veya bilgi testine tabi tutulma
• İyi tanımadığı birine onaylanmadığını söyleme
• Çok iyi tanımadığı birinin gözlerinin içine bakma
• Önceden hazırlanmış bir raporu bir gruba sözel olarak sunma
• Romantik ilişki için insanlara yakınlaşma
• Alınan bir malı parasını geri almak üzere iade etme
• Parti / davet verme
• Israrlı bir satıcıya karşı koyma