DEHB ve Unutkanlık: Sürekli Bir Şeyleri Unutmak Neden Olur?

Telefonunuzu nereye koyduğunuzu hatırlayamıyor, yapmanız gereken bir işi unutuyor veya önemli bir randevuyu son anda mı fark ediyorsunuz? Bazen bir odaya neden girdiğinizi unutabilir, konuşma sırasında aklınızdan geçenleri kaybedebilir ya da bir işi yapmaya karar verdiğiniz halde kısa süre sonra başka bir şeye yönelmiş olabilirsiniz.

Bu durumlar sık tekrarlandığında insanın kendisine güvenini etkileyebilir. “Neden bu kadar unutkanım?”, “Eskiden böyle değildim” veya “Acaba dikkat eksikliğim mi var?” diye düşünmeye başlayabilirsiniz.

Unutkanlık, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan bazı yetişkinlerin yaşadığı güçlüklerden biri olabilir. Ancak her unutkanlık DEHB anlamına gelmez. Dikkat dağınıklığı, stres, uykusuzluk, kaygı, depresif belirtiler, kullanılan bazı ilaçlar ve çeşitli sağlık sorunları da unutkanlık yakınmalarına neden olabilir.

Bu nedenle unutkanlığın ne zaman ortaya çıktığını, hangi durumlarda arttığını ve günlük yaşamınızı ne ölçüde etkilediğini anlamak önemlidir.

Bu yazıda DEHB ile unutkanlık arasındaki ilişkiyi, dikkat kaynaklı unutkanlığın nasıl görünebileceğini ve hangi durumlarda profesyonel değerlendirme gerekebileceğini ele alacağız.

DEHB Unutkanlık Yapar mı?

Evet, DEHB olan bazı kişiler günlük yaşamda unutkanlık olarak tanımladıkları güçlükler yaşayabilir. Ancak bu durum her zaman belleğin kendisinde bir bozukluk olduğu anlamına gelmez.

Bir bilgiyi hatırlayabilmek için önce o bilgiye dikkat etmek, onu yeterince işlemek ve gerektiğinde geri çağırabilmek gerekir. Kişi bir konuşmayı dinlerken dikkati başka bir konuya kaymışsa anlatılanları daha sonra hatırlamakta zorlanabilir. Çünkü bilgi başlangıçta yeterince işlenmemiş olabilir.

Örneğin birisi size gün içinde yapmanız gereken üç işi söylediğinde, o sırada telefonunuzla ilgileniyorsanız bu görevlerin tümünü aklınızda tutamayabilirsiniz. Daha sonra kendinizi unutkan olarak değerlendirebilirsiniz. Oysa yaşanan güçlük, bilginin başlangıçta yeterince dikkatle alınmamış olmasıyla ilişkili olabilir.

DEHB’de dikkat düzenleme, çalışma belleği, organizasyon ve görevler arasında geçiş yapma gibi alanlarda güçlükler görülebilir. Bunlar günlük hayatta unutkanlık şeklinde fark edilebilir.

Yine de unutkanlık tek başına DEHB tanısı koydurmaz. Tanı için belirtilerin gelişimsel öyküsü, farklı yaşam alanlarındaki görünümü ve kişinin işlevselliği üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilmelidir.

DEHB’de Unutkanlık Nasıl Görülür?

DEHB ile ilişkili olabilecek unutkanlık, çoğunlukla günlük sorumluluklar, eşyalar, randevular ve yapılması gereken işler çevresinde fark edilir. Her kişide aynı biçimde görülmeyebilir.

1. Eşyaları Sık Sık Kaybetmek

Anahtarınızı, telefonunuzu, cüzdanınızı veya gözlüğünüzü sık sık arıyor olabilirsiniz. Bir eşyayı elinizde tutarken başka bir şey düşünmeye başlayıp onu alışık olmadığınız bir yere bırakabilirsiniz.

Bu durum özellikle acele ettiğinizde, aynı anda birden fazla işle ilgilendiğinizde veya dikkatinizin sık bölündüğü ortamlarda artabilir.

Eşyaları sık kaybetmek tek başına DEHB belirtisi değildir. Ancak bu durum uzun süredir devam ediyor, farklı ortamlarda tekrarlanıyor ve günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa daha kapsamlı değerlendirme yapılabilir.

2. Randevuları ve Verilen Sözleri Unutmak

Bir randevuyu kabul ettiğiniz halde takviminize kaydetmeyi unutabilir veya bir arkadaşınıza geri dönüş yapmanız gerektiğini hatırlayıp gün içinde bunu gözden kaçırabilirsiniz.

Bazen hatırladığınızı düşündüğünüz bir işi, başka bir sorumluluk araya girdiğinde unutabilirsiniz. Günün sonunda yapmayı planladığınız bazı şeylerin hiç gerçekleşmediğini fark edebilirsiniz.

Bu tür durumlarda görevleri yalnızca akılda tutmaya çalışmak yerine takvime kaydetmek, hatırlatıcı oluşturmak ve yapılacak işi belirli bir zamanla eşleştirmek yardımcı olabilir.

3. Bir İşe Başladıktan Sonra Ne Yapacağınızı Unutmak

Bir belge hazırlamak için bilgisayarınızı açabilir, başka bir bildirimle ilgilenebilir ve ardından ilk işinize neden başladığınızı hatırlamakta zorlanabilirsiniz.

Bu durum bazen dikkat dağınıklığıyla, bazen de birden fazla görevi aynı anda sürdürmeye çalışmakla ilişkili olabilir. Görevler arasında sık geçiş yapmak, hangi aşamada olduğunuzu takip etmeyi güçleştirebilir.

İşi küçük adımlara bölmek ve tamamlanan adımları işaretlemek, kaldığınız yere yeniden dönmenizi kolaylaştırabilir.

4. Konuşmaları ve Okuduklarınızı Hatırlamakta Zorlanmak

Bir konuşmayı dinlerken aklınız başka bir konuya kayıyorsa anlatılanların bazı bölümlerini kaçırabilirsiniz. Bir metni okurken satırları takip ettiğiniz halde ne okuduğunuzu anlamadığınızı fark edebilirsiniz.

Bu durum her zaman kalıcı bir bellek sorunu olduğu anlamına gelmez. Bilgiye yeterince dikkat edilmediğinde veya bilgi başlangıçta yeterince işlenmediğinde daha sonra hatırlamak da zorlaşabilir.

Ancak konuşmaları anlamakta veya yakın zamanda yaşanan olayları hatırlamakta yeni başlayan, belirgin ya da giderek artan güçlükler varsa bunları yalnızca dikkat dağınıklığıyla açıklamamak gerekir.

5. Günlük İşleri Sırayla Yapmakta Zorlanmak

Birden fazla sorumluluğunuz olduğunda hangi işi tamamladığınızı, hangisinin beklediğini veya sırada ne olduğunu takip etmekte zorlanabilirsiniz.

Örneğin yemek hazırlarken başka bir işle ilgilenebilir, ardından ilk işin hangi aşamada kaldığını unutabilirsiniz. İş yerinde de birkaç göreve birden başlayıp bazılarını tamamlamadan bırakabilirsiniz.

Bu tür güçlüklerde görsel kontrol listeleri, takvimler ve görevleri tek tek tamamlamaya odaklanmak yararlı olabilir.

DEHB’de Unutkanlık ile Bellek Sorunu Arasındaki Fark Nedir?

Günlük hayatta unutkanlık olarak tanımlanan her deneyim aynı mekanizmayla ortaya çıkmaz. Bazı durumlarda bilgi başlangıçta yeterince dikkatle işlenmediği için hatırlanamaz. Bazı durumlarda ise bilgi öğrenilmiş olmasına rağmen daha sonra geri çağrılması zorlaşır.

Örneğin bir kişi kendisine söylenen bir görevi o sırada dinlemediği için hatırlamayabilir. Başka bir kişi ise konuşmayı dikkatle dinlemesine rağmen daha sonra bilgiyi hatırlamakta güçlük yaşayabilir.

Bu ayrım her zaman kişinin kendi gözlemiyle kesin olarak yapılamaz. Unutkanlığın biçimi, başlangıcı, seyri ve eşlik eden belirtiler değerlendirmede önemlidir.

DEHB’de dikkat düzenleme ve organizasyonla ilişkili güçlükler unutkanlık gibi görünebilir. Ancak belirgin bellek yakınmaları, özellikle yeni başlamışsa veya zaman içinde artıyorsa, farklı nedenler açısından da değerlendirilmelidir.

DEHB Olmadan da Sürekli Unutkanlık Yaşanır mı?

Evet. Unutkanlığın birçok farklı nedeni olabilir. Bu nedenle sık bir şeyleri unutmanız, tek başına DEHB olduğunuz anlamına gelmez.

Stres ve Zihinsel Yük

Uzun süre yoğun stres altında olduğunuzda zihniniz aynı anda birçok konuyla meşgul olabilir. Yapmanız gerekenleri düşünmek, olası sorunları değerlendirmek veya sorumluluklar arasında gidip gelmek dikkatinizi mevcut işe vermenizi zorlaştırabilir.

Bu durumda günlük ayrıntıları unutabilir, konuşmaları takip etmekte zorlanabilir veya basit görevleri tamamlamak için daha fazla çaba harcayabilirsiniz.

Kaygı ve Sürekli Endişelenme

Zihniniz sürekli olası sorunlarla meşgulse bulunduğunuz ana odaklanmak zorlaşabilir. Bir konuşma sırasında gelecekte yaşanabilecek bir durumu düşünmek, anlatılanları kaçırmanıza neden olabilir.

Kaygı, dikkat ve konsantrasyonu etkileyebilir. Ancak unutkanlığın yalnızca kaygıdan kaynaklandığına karar vermeden önce diğer olasılıklar da değerlendirilmelidir.

Sürekli endişelenmenin günlük yaşam üzerindeki etkileri hakkında sürekli endişelenme yazısını da okuyabilirsiniz.

Uyku Yetersizliği

Yetersiz veya kalitesiz uyku, dikkat, öğrenme ve hatırlama süreçlerini etkileyebilir. Gece yeterince dinlenemediğinizde gün içinde dalgınlık yaşayabilir, bilgileri takip etmekte ve görevleri hatırlamakta zorlanabilirsiniz.

Unutkanlık yakınmaları uyku düzeninizin bozulduğu dönemlerde artıyorsa uyku alışkanlıklarınızı ve olası uyku sorunlarını değerlendirmek önemlidir.

Depresif Belirtiler

Depresif belirtiler sırasında dikkat toplamak, karar vermek, düşünceleri düzenlemek ve günlük işleri sürdürmek zorlaşabilir. Kişi bu güçlükleri bazen unutkanlık olarak tanımlayabilir.

Unutkanlığa ilgi kaybı, çökkünlük, enerji azalması veya daha önce keyif alınan etkinliklere karşı isteksizlik eşlik ediyorsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.

İlaçlar ve Diğer Sağlık Sorunları

Bazı ilaçlar, alkol veya diğer maddelerin kullanımı, vitamin eksiklikleri, tiroit sorunları ve çeşitli sağlık durumları bilişsel işlevleri etkileyebilir. Hangi nedenin söz konusu olduğu kişinin öyküsüne ve gerekli görülen değerlendirmelere göre belirlenir.

Özellikle yeni başlayan, belirginleşen veya giderek artan unutkanlık durumunda yalnızca DEHB olasılığına odaklanmak doğru değildir.

Yetişkinlerde DEHB ve Unutkanlık Nasıl Değerlendirilir?

Yetişkinlerde DEHB değerlendirmesi, kişinin yalnızca bugün yaşadığı unutkanlık yakınmalarına bakılarak yapılmaz. Belirtilerin geçmişi ve yaşamın farklı alanlarındaki etkisi birlikte ele alınır.

Değerlendirme sırasında şu konular önem taşıyabilir:

• Dikkat ve organizasyonla ilgili güçlüklerin çocukluk döneminden beri bulunup bulunmadığı,
• Unutkanlığın iş, eğitim, ev yaşamı ve ilişkiler üzerindeki etkisi,
• Günlük görevleri sürdürme ve tamamlama biçimi,
• Uyku düzeni, stres düzeyi ve duygu durum,
• Kullanılan ilaçlar ve eşlik edebilecek diğer sağlık sorunları,
• Belirtilerin zaman içindeki seyri.

DEHB tanısı, klinik değerlendirmeyle konur. İnternet testleri veya yalnızca unutkanlık belirtisi tanı koymak için yeterli değildir.

Unutkanlık yakınması yeni başlamışsa, giderek artıyorsa veya günlük işlevleri belirgin biçimde etkiliyorsa DEHB dışında olası nedenlerin de değerlendirilmesi gerekir.

DEHB ile İlişkili Unutkanlıkla Baş Etmek İçin Neler Yapılabilir?

Unutkanlık günlük yaşamınızı etkiliyorsa her şeyi akılda tutmaya çalışmak yerine, hatırlamayı destekleyen bir sistem kurmak daha işlevsel olabilir. Aşağıdaki yöntemler bazı kişiler için yardımcı olabilir.

1. Tek Bir Takvim Sistemi Kullanın

Randevuları, önemli tarihleri ve yapılması gereken işleri mümkün olduğunca tek bir takvimde toplayın. Farklı defterler, uygulamalar ve mesajlar arasında dağılmış bilgiler takip etmeyi zorlaştırabilir.

Bir randevuyu kabul ettiğiniz anda takvime kaydetmek, daha sonra hatırlamaya güvenmekten daha kullanışlı olabilir.

2. Eşyalar İçin Sabit Yerler Belirleyin

Anahtar, cüzdan, gözlük ve benzeri sık kullanılan eşyalar için evde belirli bir yer oluşturun. Eşyayı kullandıktan sonra aynı yere bırakmak, her seferinde yeniden arama ihtiyacını azaltabilir.

Bu düzenin işe yaraması için yalnızca yer belirlemek değil, mümkün olduğunca aynı alışkanlığı sürdürmek de önemlidir.

3. Hatırlatıcıları İşin Yapılacağı Zamanla Eşleştirin

Yapılacak bir işi yalnızca listeye yazmak yeterli olmayabilir. Görevi belirli bir zamanla eşleştirmek, hatırlamanızı kolaylaştırabilir.

Örneğin “doktoru arayacağım” yazmak yerine, “öğle arasından sonra doktoru arayacağım” şeklinde daha somut bir plan oluşturabilirsiniz. Gerektiğinde telefonunuza hatırlatıcı ekleyebilirsiniz.

4. Görevleri Küçük Adımlara Bölün

Büyük ve belirsiz görevler hem planlamayı hem de nerede kaldığınızı takip etmeyi zorlaştırabilir. Bir işi küçük adımlara ayırmak, tamamlanan ve bekleyen bölümleri görmenizi sağlar.

Örneğin “evrakları hallet” yerine “belgeleri topla”, “formu doldur” ve “başvuruyu gönder” gibi ayrı adımlar belirleyebilirsiniz.

5. Aynı Anda Çok Fazla İş Yapmaya Çalışmayın

Bir görevden diğerine sık sık geçmek, hangi işi tamamladığınızı ve hangi adımda kaldığınızı takip etmeyi zorlaştırabilir.

Mümkün olduğunda bir görevi belirli bir aşamaya kadar tamamlayıp ardından diğerine geçin. Araya başka bir iş girmesi gerekiyorsa kaldığınız yeri kısa bir notla işaretleyin.

6. Önemli Bilgileri Yazılı Hale Getirin

Bir görüşmede verilen görevleri, alınan kararları veya sonradan hatırlamanız gereken ayrıntıları kısa notlarla kaydetmek yardımcı olabilir.

Özellikle birden fazla sorumluluğunuz varsa her şeyi zihninizde tutmaya çalışmak yerine dış kaynaklardan yararlanmak günlük zihinsel yükünüzü azaltabilir.

7. Unutkanlığın Hangi Koşullarda Arttığını Gözlemleyin

Unutkanlığın ne zaman ortaya çıktığına dikkat edin. Uykusuz kaldığınız günlerde mi, yoğun stres altında mı, yoksa özellikle dikkat gerektiren görevlerde mi daha fazla zorlanıyorsunuz?

Bu gözlemler, sorunun hangi koşullarda arttığını anlamanıza yardımcı olabilir. Ancak kendi gözlemleriniz profesyonel değerlendirmenin yerini tutmaz.

Unutkanlık Ne Zaman Ciddiye Alınmalıdır?

Günlük hayatta zaman zaman bir şeyleri unutmak herkesin yaşayabileceği bir durumdur. Ancak unutkanlığın başlangıcı, şiddeti ve seyri önemlidir.

Özellikle aşağıdaki durumlarda bir sağlık uzmanına başvurmak uygun olabilir:

• Unutkanlık yeni başladıysa veya giderek artıyorsa,
• İş, eğitim ya da günlük sorumlulukları yerine getirmeyi belirgin biçimde zorlaştırıyorsa,
• Yakın zamanda yaşanan olayları hatırlama konusunda belirgin güçlük varsa,
• Unutkanlığa duygu durum, uyku veya diğer sağlık sorunları eşlik ediyorsa,
• Belirtiler çevrenizdeki kişiler tarafından da fark ediliyorsa.

Unutkanlık aniden ortaya çıkıyor ve konuşma bozukluğu, tek taraflı güçsüzlük, belirgin kafa karışıklığı veya başka ani nörolojik belirtiler eşlik ediyorsa acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Sonuç: Her Unutkanlık Bir Bellek Sorunu Değildir

Sürekli eşyalarınızı, randevularınızı veya yapmanız gereken işleri unutmanız günlük yaşamınızı zorlaştırabilir. DEHB olan bazı yetişkinlerde dikkat düzenleme, çalışma belleği ve organizasyonla ilişkili güçlükler bu tür yakınmalarla kendini gösterebilir.

Ancak unutkanlığın tek nedeni DEHB değildir. Stres, kaygı, uyku sorunları, depresif belirtiler, ilaçlar ve diğer sağlık durumları da dikkati ve belleği etkileyebilir.

Bu nedenle kendinizi hemen “çok unutkanım” diye etiketlemek yerine, unutkanlığın ne zaman başladığını, hangi durumlarda arttığını ve yaşamınızı nasıl etkilediğini anlamaya çalışın.

Güçlükleriniz uzun süredir devam ediyor veya günlük işlevselliğinizi belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.

Psikiyatrist Dr. Burak Toprak olarak DEHB belirtileri, değerlendirme süreci ve tedavi seçenekleri hakkında bilgi almak veya randevu oluşturmak için iletişim sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

DEHB unutkanlık yapar mı?

DEHB olan bazı kişilerde dikkat düzenleme, çalışma belleği ve organizasyonla ilişkili güçlükler görülebilir. Bu durum günlük yaşamda unutkanlık olarak fark edilebilir. Ancak her unutkanlık DEHB anlamına gelmez.

Sürekli bir şeyleri unutmak neden olur?

Unutkanlık; dikkatin dağılması, stres, kaygı, uyku yetersizliği, depresif belirtiler, kullanılan bazı ilaçlar veya farklı sağlık sorunlarıyla ilişkili olabilir. Nedeni anlamak için belirtilerin başlangıcı ve seyri değerlendirilmelidir.

DEHB olan yetişkinler neden eşyalarını kaybeder?

Dikkatin dağılması, eşyaları belirli bir yere bırakma alışkanlığının sürdürülememesi veya aynı anda birden fazla işle uğraşmak eşyaların kaybolmasına katkıda bulunabilir. Ancak eşya kaybetmek tek başına DEHB tanısı koydurmaz.

Dikkat eksikliği ile unutkanlık aynı şey midir?

Hayır. Dikkat eksikliği, bilginin başlangıçta yeterince işlenmesini zorlaştırabilir ve bu durum daha sonra unutkanlık gibi görünebilir. Bununla birlikte unutkanlığın farklı nedenleri de olabilir.

Unutkanlık için hangi doktora başvurulmalıdır?

Unutkanlığın özelliklerine göre aile hekimi, psikiyatrist veya nöroloji uzmanı tarafından değerlendirme yapılabilir. Ani başlayan ve nörolojik belirtilerle birlikte görülen unutkanlıkta acil tıbbi yardım alınmalıdır.

DEHB ile ilişkili unutkanlık nasıl azaltılabilir?

Takvim ve hatırlatıcı kullanmak, eşyalar için sabit yerler belirlemek, görevleri küçük adımlara bölmek ve önemli bilgileri yazılı hale getirmek yardımcı olabilir. Gerektiğinde DEHB açısından profesyonel değerlendirme yapılmalıdır.