Bir hata yaptığında bunu hayatın olağan bir parçası olarak mı görüyorsun, yoksa kendinle ilgili olumsuz bir sonuca mı varıyorsun? Başarılı olduğunda bile yeterince iyi olmadığını düşünüyor, başkalarının senden daha iyisini beklediğine inanıyor olabilir misin?

Bazen mükemmeliyetçilik, düzenli, dikkatli ve sorumluluk sahibi olmakla karıştırılır. Oysa mükemmeliyetçilik her zaman yüksek standartlara sahip olmak anlamına gelmez. Kişinin kendi değerini yaptığı işin kusursuzluğuna bağlaması, hata yapmayı kabul etmekte zorlanması ve sürekli daha iyisini yapması gerektiğini hissetmesiyle de ilişkili olabilir.

Bu nedenle mükemmeliyetçilik, dışarıdan başarılı ve titiz görünen bir kişinin iç dünyasında yoğun kaygı, memnuniyetsizlik ve yetersizlik duygularıyla birlikte yaşanabilir.

Bu yazıda mükemmeliyetçiliğin ne olduğunu, hangi belirtilerle ortaya çıktığını, psikolojik nedenlerini ve günlük yaşam üzerindeki etkilerini ele alacağız. Ayrıca yüksek standartlara sahip olmakla kişinin kendisine zarar veren mükemmeliyetçi beklentiler arasındaki farkı inceleyeceğiz.

Mükemmeliyetçilik Nedir?

Mükemmeliyetçilik, kişinin kendisi veya çevresi için gerçekçi olmayan ölçüde yüksek standartlar belirlemesi ve bu standartlara ulaşamadığında yoğun bir rahatsızlık yaşamasıyla ilişkili bir düşünce ve davranış örüntüsüdür.

Mükemmeliyetçi kişi çoğu zaman yalnızca iyi bir sonuç elde etmek istemez. Sonucun hatasız, eksiksiz ve başkaları tarafından da kusursuz bulunmasını bekleyebilir. Küçük bir eksiklik bile yapılan bütün işin değerini gölgede bırakabilir.

Örneğin bir sunum hazırlayan kişi, sunumun genel olarak başarılı olduğunu bilmesine rağmen yaptığı küçük bir anlatım hatasına takılıp kalabilir. Çevresinden olumlu geri bildirimler alsa bile zihni, eksik bulduğu o noktaya dönmeye devam edebilir.

Burada önemli olan kişinin başarılı olmak istemesi değildir. Önemli olan, başarıya ulaşma çabasının kişinin yaşamını ne ölçüde zorlaştırdığıdır.

Sağlıklı bir çaba içinde olan kişi, elinden gelenin en iyisini yapmaya çalışır. Ancak koşullar değiştiğinde beklentilerini yeniden değerlendirebilir, hata yaptığında öğrenmeye odaklanabilir ve gerektiğinde bir işi tamamlanmış kabul edebilir.

Mükemmeliyetçi örüntüde ise kişi çoğu zaman kendisine şu mesajı verir: Daha iyisini yapabilirdin. Biraz daha uğraşmalıydın. Bu yeterli değil.

Bu düşünce biçimi zamanla başarıdan alınan doyumu azaltabilir ve kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyi yorucu hale getirebilir.

Mükemmeliyetçilik ile Yüksek Standartlara Sahip Olmak Arasındaki Fark Nedir?

Her yüksek beklenti mükemmeliyetçilik anlamına gelmez. Bir hedef belirlemek, işini özenle yapmak veya başarılı olmak istemek psikolojik açıdan tek başına sorun oluşturmaz.

Aradaki temel fark, kişinin hedeflerine ulaşamadığında kendisine nasıl davrandığı ve hatalara nasıl anlam yüklediğidir.

Sağlıklı yüksek standartlar

• Kişi başarılı olmak ister ancak başarısızlık ihtimalini de kabul edebilir.
• Hata yaptığında bunu öğrenme ve gelişme fırsatı olarak değerlendirebilir.
• Bir işin yeterince iyi olduğunu fark edip tamamlayabilir.
• Beklentilerini zaman, enerji ve mevcut koşullara göre değiştirebilir.
• Başarısını yalnızca sonuçla değil, gösterdiği çabayla da değerlendirebilir.

Yıpratıcı mükemmeliyetçilik

• Kişi yaptığı işin kusursuz olmasını bekleyebilir.
• Küçük hataları büyük başarısızlıklar gibi değerlendirebilir.
• Bir işi tamamlamakta veya teslim etmekte zorlanabilir.
• Başarılarına rağmen kendisini yeterli hissetmeyebilir.
• Öz değerini performansına ve başkalarının değerlendirmelerine bağlayabilir.
• Hata yapmamak için yeni deneyimlerden veya sorumluluklardan kaçınabilir.

Bu ayrımda belirleyici olan, kişinin ne kadar başarılı olduğu değil, başarı ve başarısızlık karşısında nasıl bir psikolojik süreç yaşadığıdır.

Mükemmeliyetçilik Belirtileri Nelerdir?

Mükemmeliyetçilik herkeste aynı şekilde ortaya çıkmaz. Bazı kişiler iş yaşamında, bazıları akademik performanslarında, bazıları ise sosyal ilişkilerinde yüksek beklentiler geliştirebilir. Kimi zaman bu örüntü yaşamın birçok alanına yayılabilir.

1. Hata yapmaktan aşırı korkmak

Mükemmeliyetçi kişiler için hata yapmak yalnızca istenmeyen bir sonuç değildir. Bazen hata, kişinin kendisiyle ilgili olumsuz bir yargıya dönüşebilir.

Bir toplantıda yanlış bir cümle kurmak, bir işi eksik yapmak veya bir soruya cevap verememek kişinin kendisini yetersiz hissetmesine neden olabilir. Olayın kendisinden çok, kişinin bu olaya yüklediği anlam önem kazanır.

“Bir hata yaptım” düşüncesi zamanla “Ben başarısızım” veya “Yeterince iyi değilim” gibi daha genel ve ağır değerlendirmelere dönüşebilir.

2. Başladığı işleri tamamlamakta zorlanmak

Bir işi tamamlamak için sürekli düzeltme yapmak, ayrıntılar üzerinde gereğinden fazla zaman harcamak ve son kararı vermekte zorlanmak mükemmeliyetçi örüntünün belirtileri arasında olabilir.

Kişi yaptığı işin yeterince iyi olduğunu bilse bile bir eksiklik bulabileceğini düşünür. Bu nedenle işi bitirmek yerine tekrar tekrar gözden geçirmeyi tercih edebilir.

Sonuçta tamamlanması gereken işler uzar, zaman baskısı artar ve kişi kendi beklentilerini karşılamak için daha fazla yorulur.

3. Başarıdan yeterince tatmin olamamak

Mükemmeliyetçi kişi bir hedefe ulaştığında kısa süreli bir rahatlama yaşayabilir. Ancak bu rahatlama çoğu zaman uzun sürmez.

Başarının ardından zihninde yeni bir hedef belirir. Bir sonraki aşamada daha iyisini yapması, daha fazla çalışması veya daha yüksek bir performans göstermesi gerektiğini düşünebilir.

Bu nedenle başarı, kişinin kendisini değerli ve yeterli hissetmesini sağlayan kalıcı bir deneyime dönüşmeyebilir. Ulaşılan hedefler kısa sürede sıradanlaşırken henüz ulaşılamayan hedefler ön plana çıkar.

4. Sürekli kendini başkalarıyla kıyaslamak

Başkalarının başarıları, yetenekleri veya yaşam koşulları mükemmeliyetçi kişiler için önemli bir karşılaştırma ölçütü haline gelebilir.

Kişi kendi gelişimini değerlendirmek yerine başkalarının nerede olduğunu takip edebilir. Başkasının başarısı, kendi eksikliğinin kanıtı gibi algılanabilir.

Bu karşılaştırmalar zamanla rekabet duygusunu artırabilir ve kişinin kendi ilerlemesini fark etmesini zorlaştırabilir.

5. Eleştiriye karşı aşırı hassas olmak

Yapıcı bir geri bildirim bile mükemmeliyetçi kişi tarafından kişisel bir yetersizlik göstergesi olarak yorumlanabilir.

Örneğin bir yönetici, yapılan çalışmada küçük bir değişiklik önerdiğinde kişi bütün emeğinin değersiz bulunduğunu düşünebilir. Eleştirinin içeriğinden çok, kendisi hakkında ne anlama geldiğine odaklanabilir.

Bu durum savunmaya geçme, eleştiriden kaçınma veya geri bildirimi uzun süre zihinde tekrar etme şeklinde görülebilir.

6. Erteleme ve kaçınma davranışları

Mükemmeliyetçilik ile erteleme ilk bakışta birbirine zıt görünür. Bir tarafta her şeyi en iyi şekilde yapma isteği, diğer tarafta işe başlamayı geciktirme davranışı vardır.

Ancak bazı kişiler için işe başlamak, olası bir başarısızlıkla karşılaşma ihtimalini de beraberinde getirir. Kişi yeterince iyi yapamayacağından endişe ettiği için başlamayı erteleyebilir.

“Doğru zamanı bekliyorum”, “Biraz daha hazırlanmalıyım” veya “Önce bütün eksiklerimi tamamlamalıyım” gibi düşünceler, zamanla kaçınmanın gerekçelerine dönüşebilir.

İş ertelendikçe zaman baskısı artar. Zaman baskısı ise kaygıyı yükselterek kişinin işe başlamasını daha da zorlaştırabilir.

7. Dinlenirken bile suçluluk hissetmek

Mükemmeliyetçi kişiler için dinlenmek bazen hak edilmesi gereken bir ödül gibi algılanabilir.

Yapılması gereken işler varken mola vermenin yanlış olduğunu düşünebilirler. Boş zamanlarında bile daha verimli olabileceklerini, kendilerini geliştirmeleri veya başka bir işi tamamlamaları gerektiğini hissedebilirler.

Bu nedenle kişi fiziksel olarak dinlense bile zihinsel olarak çalışmaya devam edebilir. Zamanla tükenmişlik ve yaşamdan alınan doyumda azalma ortaya çıkabilir.

Mükemmeliyetçilik Neden Olur?

Mükemmeliyetçiliğin tek bir nedeni yoktur. Kişilik özellikleri, çocukluk deneyimleri, aile ilişkileri, sosyal çevre ve kişinin zaman içinde geliştirdiği düşünce biçimleri bu örüntünün oluşumunda rol oynayabilir.

1. Koşullu kabul ve onay ihtiyacı

Çocukluk döneminde sevgi, ilgi veya takdirin başarıya ve beklentileri karşılamaya bağlı olduğu deneyimler, kişinin kendisini performansı üzerinden değerlendirmesine katkıda bulunabilir.

Örneğin çocuk, başarılı olduğunda daha fazla takdir gördüğünü; hata yaptığında ise eleştirildiğini veya ilgiden mahrum kaldığını deneyimlemiş olabilir.

Bu tür deneyimler her çocukta aynı sonucu doğurmaz. Ancak bazı kişiler zamanla şu tür bir inanç geliştirebilir:

“Kabul görmek için başarılı olmalıyım.”

“Hata yaparsam değerimi kaybederim.”

“İnsanların benden memnun olması için beklentileri karşılamalıyım.”

Yetişkinlikte bu inançlar iş yaşamında, yakın ilişkilerde ve kişinin kendisiyle kurduğu ilişkide etkisini sürdürebilir.

2. Eleştirel veya yüksek beklentili aile ortamı

Aile içinde başarının sık sık vurgulandığı, hataların yoğun biçimde eleştirildiği veya çocuğun sürekli başkalarıyla kıyaslandığı bir ortam, mükemmeliyetçi düşünce biçimlerinin gelişmesine zemin hazırlayabilir.

Çocuk, zamanla kendi beklentilerini oluşturmak yerine çevresinden öğrendiği ölçütleri içselleştirebilir. Yetişkin olduğunda da kendisine karşı benzer bir eleştirel tutum geliştirebilir.

Burada önemli olan yalnızca aileden gelen mesajlar değildir. Kişinin bu mesajları nasıl yorumladığı ve yaşamı boyunca nasıl sürdürdüğü de önem taşır.

3. Öz değerini başarıya bağlamak

Bazı kişiler kendilerini başarılı olduklarında değerli, başarısız olduklarında ise yetersiz hissedebilir.

Bu durumda başarı yalnızca ulaşılmak istenen bir hedef olmaktan çıkar. Kişinin kendisi hakkında olumlu düşünebilmesinin temel koşullarından biri haline gelir.

Bu nedenle kişi hata yapmaktan yalnızca sonuçlarından dolayı değil, hatanın kendisi hakkında düşündüreceklerinden dolayı da korkabilir.

4. Belirsizliğe tahammül etmekte zorlanmak

Her şeyin önceden planlanması, olası sorunların kontrol edilmesi ve sonuçların garanti altına alınması isteği mükemmeliyetçi örüntüyle ilişkili olabilir.

Kişi belirsizliği azaltmak için daha fazla hazırlık yapabilir, ayrıntıları tekrar tekrar kontrol edebilir veya karar vermeyi erteleyebilir.

Ancak yaşamın her alanında kesinlik sağlamak mümkün değildir. Belirsizliği tamamen ortadan kaldırmaya çalışmak, zamanla kaygıyı azaltmak yerine artırabilir.

5. Toplumsal beklentiler ve başarı odaklı kültür

Başarının, üretkenliğin ve sürekli gelişmenin ön plana çıkarıldığı sosyal çevrelerde kişi kendisini devamlı daha fazlasını yapması gerektiği düşüncesiyle karşı karşıya bulabilir.

Sosyal medya üzerinden başkalarının seçilmiş başarı anlarını görmek de karşılaştırma eğilimini artırabilir. Kişi kendi gündelik yaşamını, başkalarının özenle sunulmuş görüntüleriyle kıyaslayabilir.

Böyle bir ortamda yeterince başarılı olma hissini korumak zorlaşabilir.

Mükemmeliyetçilik Günlük Yaşamı Nasıl Etkiler?

Mükemmeliyetçilik başlangıçta kişiye disiplin, düzen ve başarı kazandırıyor gibi görünebilir. Ancak beklentiler esnekliğini kaybettiğinde farklı yaşam alanlarında sorunlara yol açabilir.

İş ve akademik yaşam

Kişi bir projeyi tamamlamak için gereğinden fazla zaman harcayabilir. Küçük ayrıntılara yoğunlaşırken işin genel amacını gözden kaçırabilir. Başkalarına görev devretmekte zorlanabilir çünkü yapılan işin kendi standartlarına uygun olmayacağını düşünebilir.

Bu durum üretkenliği azaltabilir. Kişi çok çalışmasına rağmen zamanını verimli kullanamadığını hissedebilir.

İkili ilişkiler

Mükemmeliyetçilik yalnızca kişinin kendisine yönelik beklentileriyle sınırlı kalmayabilir. Zaman zaman yakın çevresine yönelik beklentilerini de etkileyebilir.

Kişi partnerinin, arkadaşlarının veya aile üyelerinin davranışlarında sürekli eksiklikler görebilir. Planların istediği gibi ilerlememesi, küçük hatalar veya farklı düşünceler beklenenden daha yoğun bir rahatsızlık yaratabilir.

Diğer taraftan kişi ilişkilerinde hata yapmaktan, yanlış anlaşılmaktan veya karşısındaki kişiyi hayal kırıklığına uğratmaktan korktuğu için kendi ihtiyaçlarını ifade etmekte zorlanabilir.

Her iki durumda da ilişkilerde doğallık ve esneklik azalabilir.

Ruhsal ve fiziksel iyilik hali

Sürekli yüksek performans gösterme çabası, hata yapma korkusu ve kendini eleştirme eğilimi yoğun bir zihinsel yük oluşturabilir.

Bazı kişilerde kaygı, uyku sorunları, gerginlik, tükenmişlik hissi ve depresif belirtilerle birlikte görülebilir. Bununla birlikte mükemmeliyetçilik tek başına bir psikiyatrik tanı değildir. Eşlik eden belirtilerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Mükemmeliyetçilik ve Erteleme Arasındaki İlişki

“Mükemmeliyetçi biriyim ama işlerimi sürekli erteliyorum.”

Bu cümle düşündüğünden daha sık karşılaşılan bir durumu anlatır.

Mükemmeliyetçi kişi bir işe başlarken yalnızca görevi tamamlamayı düşünmez. Aynı zamanda ortaya çıkacak sonucun nasıl değerlendirileceğini, yeterince iyi olup olmayacağını ve hata yapma ihtimalini de zihninde taşır.

Bu beklentiler işe başlamayı zorlaştırabilir.

Örneğin bir makale yazmak isteyen kişi, ilk cümleden itibaren kusursuz bir metin oluşturması gerektiğini düşünebilir. Yazdıklarını sürekli silip yeniden yazabilir. Sonunda yeterince iyi olmayacağı düşüncesiyle çalışmayı erteleyebilir.

Bu döngü şu şekilde ilerleyebilir:

1. Kişi kendisine yüksek bir standart belirler.
2. Bu standarda ulaşamama ihtimali kaygı yaratır.
3. Kaygı nedeniyle işe başlamak veya devam etmek zorlaşır.
4. Erteleme sonucunda zaman baskısı artar.
5. Artan baskı, kişinin kendisini daha fazla eleştirmesine neden olur.
6. Kişi bir sonraki görevde daha fazla hazırlanması gerektiğini düşünür.

Bu döngüyü kırmanın yollarından biri, işe kusursuz bir sonuç elde etmek amacıyla değil, tamamlanabilir küçük bir adımla başlamaktır.

Mükemmeliyetçilik Nasıl Aşılır?

Mükemmeliyetçilikle baş etmek, kişinin standartlarından tamamen vazgeçmesi veya artık özenli olmamaya çalışması anlamına gelmez.

Asıl amaç, yüksek beklentilerin kişinin yaşamını yönetmesine izin vermeden hedeflerine ulaşabilmesini sağlamaktır. Bunun için düşünce biçimlerini, duygusal tepkileri ve davranış örüntülerini birlikte ele almak yararlı olabilir.

1. Kusursuzluk beklentisinin arkasındaki düşünceyi fark edin

Bir işi neden kusursuz yapmak istediğinizi kendinize sorun.

Yaptığınız işin gerçekten daha iyi olmasını mı istiyorsunuz, yoksa hata yaparsanız başkalarının sizi yetersiz bulacağından mı korkuyorsunuz?

Bu iki motivasyon birbirinden farklıdır. İlkinde gelişme isteği ön plandayken ikincisinde kaygıdan kaçınma çabası daha belirgin olabilir.

Bu ayrımı fark etmek, davranışlarınızın arkasındaki ihtiyacı anlamanıza yardımcı olabilir.

2. Hata ile kişisel değerinizi birbirinden ayırın

Bir hata yaptığınızda kendinize nasıl yaklaştığınızı gözlemleyin.

“Bu işi istediğim gibi yapamadım” düşüncesi ile “Ben yetersizim” düşüncesi aynı şey değildir.

İlk ifade belirli bir durumu anlatırken ikincisi kişinin bütün benliğine yönelik bir yargı içerir.

Bir işi eksik yapmak, bir konuda başarısız olmak veya yanlış karar vermek insan olmanın olağan parçalarıdır. Bunlar tek başına kişinin değerini belirlemez.

3. Yeterince iyi olana alan açın

Her işin en yüksek standartta tamamlanması gerekmez. Bazı görevlerde iyi bir sonuç elde etmek yeterli olabilir.

Günlük yaşamınızda düşük riskli bir görev seçerek onu belirlediğiniz makul bir sürede tamamlamayı deneyebilirsiniz.

Örneğin bir e-postayı defalarca kontrol etmek yerine bir kez gözden geçirip göndermek veya evdeki küçük bir düzenleme işini kusursuz hale getirmeye çalışmadan bitirmek bu konuda pratik oluşturabilir.

Buradaki amaç özensiz davranmak değildir. Bir işin tamamlanması için her ayrıntının kusursuz olmasının gerekmediğini deneyimlemektir.

4. Küçük hatalara tahammül etmeyi öğrenin

Hata yapma korkusuyla baş etmenin yollarından biri, güvenli ve düşük riskli durumlarda küçük kusurlara izin vermektir.

Örneğin bir mesajı göndermeden önce gereğinden fazla düzenlememek, bir konuşmada her cümlenin kusursuz olmasını beklememek veya bir planın küçük değişikliklerle ilerlemesine izin vermek denenebilir.

Bu tür deneyimler, kişinin hata yapmanın her zaman olumsuz bir sonuç doğurmadığını fark etmesine yardımcı olabilir.

5. Kendinize yönelik beklentilerinizi sorgulayın

Bir arkadaşınız aynı hatayı yapsaydı ona nasıl yaklaşırdınız? Onun kendisini bu kadar sert eleştirmesini ister miydiniz?

Çoğu zaman başkalarına gösterdiğimiz anlayışı kendimize göstermekte zorlanırız.

Kendinize yönelik beklentilerinizi değerlendirirken şu soruları düşünebilirsiniz:

• Bu beklenti gerçekten benim için önemli mi, yoksa başkalarının benden beklediğini düşündüğüm bir şey mi?
• Bu standardı karşılayamadığımda ne olacağından korkuyorum?
• Bir hata yaptığımda kendimle ilgili nasıl bir sonuca varıyorum?
• Bu beklentiye ulaşmak için ödediğim bedel ne kadar?
• Aynı durumda sevdiğim birine nasıl davranırdım?

6. Sonuç kadar sürece de odaklanın

Bir hedefe ulaşmak önemlidir ancak kişinin yaşamı yalnızca sonuçlardan ibaret değildir.

Bir işi yaparken gösterdiğiniz çaba, öğrendikleriniz, kurduğunuz ilişkiler ve yaşadığınız deneyimler de önem taşır.

Başarıyı yalnızca kusursuz sonuçlarla ölçmek yerine sürecin tamamını değerlendirmek, daha esnek bir yaklaşım geliştirmenize yardımcı olabilir.

Mükemmeliyetçilik İçin Psikoterapi Yardımcı Olabilir mi?

Mükemmeliyetçilik kişinin yaşam kalitesini, ilişkilerini, iş performansını veya ruhsal iyilik halini belirgin biçimde etkiliyorsa psikoterapi süreci yararlı olabilir.

Psikoterapide yalnızca kişinin yüksek beklentilerini azaltmak hedeflenmez. Bu beklentilerin hangi düşüncelerle, duygularla ve geçmiş deneyimlerle ilişkili olduğu da ele alınır.

Bilişsel davranışçı terapi yaklaşımında kişinin mükemmeliyetçi düşünce kalıpları, katı kuralları ve hata yapmaya ilişkin yorumları üzerinde çalışılabilir. Kişinin kendisine koyduğu standartları daha gerçekçi biçimde değerlendirmesi ve davranışsal deneyler aracılığıyla yeni deneyimler kazanması desteklenebilir.

ACT (Kabul ve Kararlılık Terapisi) yaklaşımında ise kişinin zihninden geçen eleştirel düşüncelerle kurduğu ilişki üzerinde durulabilir. Amaç her düşünceyi ortadan kaldırmak değil, bu düşüncelerin kişinin davranışlarını ve yaşam tercihlerini yönetme gücünü azaltmaktır.

Örneğin kişi, “Yeterince iyi değilim” düşüncesi zihninde belirdiğinde bu düşünceyi kesin bir gerçek olarak kabul etmek zorunda olmadığını öğrenebilir. Bu düşünce varlığını sürdürürken de kendi değerleri doğrultusunda hareket edebilmesi hedeflenir.

Psikodinamik açıdan ise kişinin başarı, onaylanma, eleştirilme ve kabul görme deneyimleri ele alınabilir. Kişinin kendisine karşı neden bu kadar katı olduğu ve bu tutumun geçmiş ilişkilerindeki hangi deneyimlerle bağlantılı olabileceği araştırılabilir.

Hangi yaklaşımın kullanılacağı kişinin ihtiyaçlarına, yaşadığı güçlüklerin niteliğine ve klinik değerlendirmeye göre belirlenir.

Mükemmeliyetçilik Bir Kişilik Bozukluğu mudur?

Mükemmeliyetçilik tek başına bir kişilik bozukluğu veya psikiyatrik tanı değildir. Farklı kişilik özellikleri ve psikolojik sorunlarla birlikte görülebilen bir düşünce ve davranış örüntüsüdür.

Özellikle katı düzen ihtiyacı, aşırı kontrolcülük, ayrıntılara yoğunlaşma ve esneklik göstermekte zorlanma gibi özellikler bazı kişilerde obsesif kompulsif kişilik özellikleriyle ilişkili olabilir.

Ancak mükemmeliyetçi olmak, obsesif kompulsif kişilik bozukluğu olduğu anlamına gelmez. Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) ile de aynı şey değildir. OKB’de kişinin istemeden zihnine gelen rahatsız edici düşünceler ve bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmaya yönelik tekrarlayıcı davranışlar görülebilir.

Bu nedenle kişinin yaşadığı güçlükleri yalnızca mükemmeliyetçilik başlığı altında değerlendirmek doğru değildir. Gerektiğinde kapsamlı bir psikiyatrik değerlendirme yapılmalıdır.

Ne Zaman Psikiyatrik Destek Alınmalı?

Mükemmeliyetçi beklentiler zaman zaman herkesin yaşamında görülebilir. Ancak bu beklentiler kişinin günlük yaşamını belirgin biçimde zorlaştırmaya başladığında profesyonel destek düşünülmelidir.

Özellikle aşağıdaki durumlar dikkat gerektirebilir:

• Hata yapma korkusu nedeniyle önemli kararları sürekli ertelemek.
• Başarılı olunduğu halde sürekli yetersizlik hissetmek.
• İşleri tamamlamak için aşırı zaman ve enerji harcamak.
• Dinlenirken suçluluk ve huzursuzluk yaşamak.
• Eleştirilere karşı yoğun duygusal tepkiler vermek.
• Yüksek beklentiler nedeniyle yakın ilişkilerde tekrarlayan sorunlar yaşamak.
• Kaygı, depresif belirtiler veya tükenmişlik hissinin belirginleşmesi.

Bir psikiyatri görüşmesinde kişinin yaşadığı belirtiler, bunların ne zamandır devam ettiği ve günlük yaşam üzerindeki etkileri değerlendirilir. İhtiyaç halinde psikoterapi ve diğer tedavi seçenekleri planlanabilir.

Sonuç: Kendinizden Beklediğiniz Her Şeyi Yapmak Zorunda Değilsiniz

Mükemmeliyetçilik çoğu zaman daha iyi bir yaşam kurma isteğinin arkasına saklanır. Kişi daha başarılı, daha düzenli, daha üretken veya daha yeterli olmak için çabalar. Ancak bir noktadan sonra bu çaba yaşamı zenginleştirmek yerine kişinin hareket alanını daraltabilir.

Çünkü kusursuzluk arayışı çoğu zaman tamamlanmayan bir hedef gibidir. Bir eksiklik giderildiğinde başka bir eksiklik ortaya çıkar. Bir başarı elde edildiğinde yeni bir beklenti belirir.

Belki de değişmesi gereken şey hedefleriniz değil, kendinize ulaşmaya çalıştığınız hedefler üzerinden nasıl davrandığınızdır.

Hata yapmanıza rağmen değerli olabilirsiniz. Bir işi eksik tamamlamanıza rağmen yeterli olabilirsiniz. Her zaman en iyisini yapamadığınızda da yaşamaya, dinlenmeye, sevilmeye ve kendinize iyi davranmaya hakkınız vardır.

Psikiyatrist Dr. Burak Toprak ile psikiyatri ve psikoterapi sürecine ilişkin bilgi almak veya psikiyatrist randevusu için iletişime geçmek isterseniz iletişim sayfasını ziyaret edebilirsiniz.