“Neden biri bana yaklaşınca geri çekiliyorum?”

“Neden sevdiğim kişiyi sürekli kaybetmekten korkuyorum?”

“Yoksa benim bağlanma stilim mi böyle?”

Son yıllarda psikoloji alanında en çok araştırılan konulardan biri bağlanma stilleridir.

Özellikle sosyal medyada “Bağlanma stilini öğren”, “Attachment Test”, “Kaygılı mıyım, kaçıngan mıyım?” gibi içeriklerle sık karşılaşıyoruz.

Gerçekten de çocukluk döneminde gelişen bağlanma örüntüleri, yetişkinlikte kurduğumuz romantik ilişkileri, arkadaşlıkları ve hatta kendimizle kurduğumuz ilişkiyi etkileyebilir.

Ancak internette bulunan kısa testler tek başına kesin bir tanı koymaz.

Yine de kişinin ilişki örüntülerini fark etmesi açısından yol gösterici olabilir.

Bu yazıda önce bağlanma stillerini kısaca tanıyacak, ardından kendinizi değerlendirmenize yardımcı olabilecek bilimsel temelli sorularla bağlanma stilinizi anlamaya çalışacağız.

Bağlanma Stili Nedir?

Bağlanma stili, kişinin çocukluk döneminde bakım verenleriyle kurduğu ilişki doğrultusunda geliştirdiği duygusal ilişki kurma biçimidir.

Bu örüntüler yaşam boyunca tamamen değişmeden kalmaz.

Ancak yetişkinlikte kurulan romantik ilişkileri, güven duygusunu, yakınlık kurmayı ve çatışmaları yönetme biçimini etkileyebilir.

Bağlanma kuramı ilk olarak psikiyatrist John Bowlby tarafından geliştirilmiş, daha sonra Mary Ainsworth‘ün çalışmalarıyla bilimsel olarak desteklenmiştir.

Kaç Farklı Bağlanma Stili Vardır?

Günümüzde en yaygın kabul gören dört temel bağlanma stili bulunmaktadır.

• Güvenli Bağlanma
• Kaygılı Bağlanma
• Kaçıngan Bağlanma
• Korkulu Kaçıngan (Dağınık) Bağlanma

Her birey tamamen tek bir kategoriye uymayabilir.

Ancak çoğu kişide baskın olan bir bağlanma örüntüsü bulunur.

Bağlanma Stili Testi

Aşağıdaki ifadeleri okuyun.

Her madde için kendinizi ne kadar tanımladığını düşünün.

• İnsanlara kolay güvenebilirim.
• Yakın ilişki kurmak beni rahatsız etmez.
• Partnerimin beni terk edeceğinden sık sık korkarım.
• Cevap vermediğinde hemen kaygılanırım.
• İnsanlara fazla bağlanmaktan kaçınırım.
• Duygularımı paylaşmakta zorlanırım.
• Birisi bana çok yaklaşınca geri çekilmek isterim.
• Hem yakın olmak isterim hem de yakınlaşınca korkarım.
• İlişkilerimde sık ayrılık-barışma döngüleri yaşarım.
• Kendimi çoğu zaman sevilmeye yeterince layık hissetmem.
• Yardım istemekte zorlanırım.
• İlişkilerde hem yalnız kalmaktan hem de fazla yakınlaşmaktan korkarım.

Bu sorular tek başına tanı koydurmaz.

Ancak hangi bağlanma örüntüsüne daha yakın olduğunuz konusunda fikir verebilir.

Sonuçlar Nasıl Yorumlanır?

Verdiğiniz cevaplarda belirgin eğilimler görebilirsiniz.

Şimdi bu eğilimlerin hangi bağlanma stiline daha yakın olabileceğini inceleyelim.

Test Sonuçları Nasıl Yorumlanır?

Bağlanma stilleri kesin sınırlarla birbirinden ayrılan kişilik tipleri değildir.

Birçok kişi bazı durumlarda güvenli bağlanma özellikleri gösterirken, stresli dönemlerde kaygılı veya kaçıngan davranışlar sergileyebilir.

Bu nedenle test sonuçlarını “Ben tamamen buyum.” şeklinde değerlendirmek doğru değildir.

Asıl amaç, ilişkilerinizde tekrar eden örüntüleri fark etmektir.

Eğer Çoğunlukla Güvenli Bağlanma Özellikleri Gösteriyorsanız

Testte aşağıdaki ifadeler size daha yakın geldiyse:

• İnsanlara güvenebilirim.
• Yakın ilişki kurmak beni rahatsız etmez.
• Hem yalnız kalabilir hem de ilişki yaşayabilirim.
• Duygularımı ifade edebilirim.

Güvenli bağlanma özellikleri gösteriyor olabilirsiniz.

Bu kişiler genellikle:

• Sağlıklı sınırlar koyabilir.
• Partnerlerine güvenebilir.
• Sorunları konuşarak çözmeye çalışır.
• Yakınlık ile bireyselliği dengeleyebilir.

Bu durum hiçbir zaman sorun yaşamayacakları anlamına gelmez.

Ancak ilişki problemleri karşısında daha esnek başa çıkma becerileri geliştirebilirler.

Eğer Kaygılı Bağlanma Özellikleri Baskınsa

Şu düşünceler size tanıdık geliyorsa:

• “Beni terk edecek.”
• “Mesajıma neden cevap vermedi?”
• “Beni gerçekten seviyor mu?”
• “Onsuz yapamam.”

Kaygılı bağlanma eğiliminiz olabilir.

Bu kişiler genellikle yakın ilişkiyi yoğun şekilde ister.

Ancak ilişkinin biteceğine dair sürekli kaygı yaşayabilirler.

Partnerlerinden sık sık güvence bekleyebilirler.

Daha ayrıntılı bilgi için Kaygılı Bağlanma Nedir? başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Eğer Kaçıngan Bağlanma Özellikleri Baskınsa

Aşağıdaki ifadeler size daha yakın geliyorsa:

• “Kimseye güvenemem.”
• “Kendi başımın çaresine bakarım.”
• “Yakın ilişkiler beni bunaltıyor.”
• “Duygularımı paylaşmak istemiyorum.”

Kaçıngan bağlanma eğiliminiz olabilir.

Bu kişiler bağımsızlığa önem verir.

Ancak duygusal yakınlaşma arttığında kendilerini geri çekebilirler.

Yardım istemekte zorlanabilirler.

Duygularını paylaşmak yerine kendi içlerinde yaşamayı tercih edebilirler.

Eğer Korkulu Kaçıngan Bağlanma Özellikleri Baskınsa

Şu çelişkileri sık yaşıyorsanız:

• “Yakın olmak istiyorum ama korkuyorum.”
• “Beni sevmesini istiyorum ama güvenemiyorum.”
• “Hem yalnız kalmak istemiyorum hem de ilişki beni korkutuyor.”

Korkulu kaçıngan bağlanma özellikleri gösteriyor olabilirsiniz.

Bu bağlanma stilinde kişi hem yakınlaşmayı arzular hem de yakınlığın getirebileceği incinme ihtimalinden çekinir.

Bu nedenle ilişkilerde yoğun gelgitler yaşanabilir.

İnternetteki Bağlanma Testleri Ne Kadar Güvenilir?

Bu soru oldukça önemlidir.

İnternette yer alan kısa testler yalnızca farkındalık oluşturmak amacıyla kullanılmalıdır.

Tek başına hiçbir internet testi psikiyatrik değerlendirme yerine geçmez.

Bağlanma örüntüsünü değerlendirirken yalnızca birkaç soruya verilen cevaplar değil;

• çocukluk yaşantıları,
• ilişki geçmişi,
• duygusal tepkiler,
• kişilik özellikleri,
• eşlik eden psikolojik belirtiler

birlikte değerlendirilmelidir.

Bağlanma Stiliniz Zamanla Değişebilir mi?

Evet.

Bu, bağlanma kuramı hakkında en umut verici bilgilerden biridir.

Bağlanma stilleri tamamen değişmez değildir.

İnsan beyni yeni ilişki deneyimlerinden öğrenebilir.

Sağlıklı ilişkiler kurmak, güven veren kişilerle iletişim geliştirmek ve psikoterapi desteği almak zaman içinde daha güvenli bağlanma özelliklerinin gelişmesine katkı sağlayabilir.

Ancak bu değişim genellikle sabır gerektirir.

Yıllar içinde oluşan ilişki örüntülerinin kısa sürede değişmesi beklenmez.

Bağlanma Stilinizi Öğrenmek Neden Önemlidir?

Bağlanma stilinizi bilmek tek başına tüm ilişki sorunlarını çözmez.

Ancak aynı döngülerin neden tekrar ettiğini anlamanıza yardımcı olabilir.

Örneğin;

• Neden sürekli benzer partnerleri seçtiğinizi,
• Neden yakınlaşınca uzaklaştığınızı,
• Neden terk edilme korkusu yaşadığınızı,
• Neden güven kurmakta zorlandığınızı

daha iyi anlayabilirsiniz.

Farkındalık, değişimin ilk adımıdır.

Bilimsel Olarak Kullanılan Bağlanma Testleri Nelerdir?

İnternette yer alan kısa testler farkındalık oluşturmak için faydalı olabilir. Ancak bilimsel araştırmalarda ve klinik değerlendirmelerde daha kapsamlı ölçüm araçları kullanılmaktadır.

Bu ölçekler tek başına tanı koymak amacıyla değil, kişinin bağlanma örüntülerini değerlendirmeye yardımcı olmak amacıyla geliştirilmiştir.

En sık kullanılan ölçeklerden bazıları şunlardır:

• Experiences in Close Relationships-Revised (ECR-R)
• Relationship Questionnaire (RQ)
• Adult Attachment Scale (AAS)
• Adult Attachment Interview (AAI)

Bu değerlendirme araçlarının yorumlanması psikoloji veya psikiyatri alanında eğitim almış uzmanlar tarafından yapılmalıdır.

Bağlanma Stili Hayatın Hangi Alanlarını Etkileyebilir?

Bağlanma örüntüleri yalnızca romantik ilişkilerle sınırlı değildir.

İnsanların yaşamlarının birçok alanında etkisini gösterebilir.

Örneğin;

• Romantik ilişkiler
• Evlilik
• Arkadaşlık ilişkileri
• Aile ilişkileri
• İş yaşamındaki iletişim
• Ebeveynlik
• Öz saygı
• Stresle baş etme becerileri

Elbette yaşamı belirleyen tek unsur bağlanma stili değildir. Genetik özellikler, yaşam deneyimleri, kişilik yapısı ve çevresel faktörler de ruh sağlığını ve ilişkileri etkiler.

Bağlanma Stilinizi Değiştirmek İçin Neler Yapabilirsiniz?

Bağlanma örüntülerini değiştirmek zaman alan bir süreçtir. Ancak bu süreç mümkündür.

Aşağıdaki adımlar birçok kişi için faydalı olabilir:

• Kendi ilişki örüntülerinizi fark etmeye çalışın.
• Sürekli tekrar eden ilişki döngülerini gözlemleyin.
• Duygularınızı bastırmak yerine isimlendirmeyi öğrenin.
• Sağlıklı sınırlar koymayı geliştirin.
• Güvenilir kişilerle yakın ilişkiler kurmaya çalışın.
• İhtiyaç duyduğunuzda yardım istemekten çekinmeyin.
• Gerektiğinde profesyonel psikolojik destek alın.

Değişim çoğu zaman küçük ama istikrarlı adımlarla gerçekleşir.

Psikoterapi Bağlanma Stilini Değiştirebilir mi?

Psikoterapinin temel amaçlarından biri yalnızca belirtileri azaltmak değil, kişinin ilişki kurma biçimini de anlamasına yardımcı olmaktır.

Bağlanma örüntülerinin çalışıldığı psikoterapi süreçlerinde kişi;

• çocukluk deneyimlerini anlamlandırabilir,
• otomatik ilişki kalıplarını fark edebilir,
• daha güvenli iletişim becerileri geliştirebilir,
• kendisiyle ilgili olumsuz temel inançlarını yeniden değerlendirebilir.

Şema Terapi, EMDR, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) ve bağlanma odaklı psikoterapi yaklaşımları uygun kişilerde bu süreçte yararlı olabilir.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?

Bağlanma stiliniz nedeniyle aşağıdaki sorunları sık yaşıyorsanız profesyonel destek almanız faydalı olabilir:

• Sürekli benzer ilişki problemleri yaşamak
• Yoğun terk edilme korkusu
• Kimseye güvenememek
• Yakın ilişkilerden sürekli kaçınmak
• İlişkilerde yoğun kıskançlık veya kaygı yaşamak
• Tekrarlayan ayrılık-barışma döngüleri
• Anksiyete veya depresyon belirtileri

Uzman değerlendirmesi, yalnızca bağlanma stilinizi anlamanıza değil, bu örüntülerin yaşamınızı nasıl etkilediğini fark etmenize de yardımcı olabilir.

Sonuç

Bağlanma stili testleri, kendinizi daha yakından tanımak için yararlı bir başlangıç noktası olabilir.

Ancak unutulmaması gereken en önemli nokta, hiçbir internet testinin tek başına kesin sonuç vermeyeceğidir.

İlişkilerinizde tekrar eden örüntüleri fark etmek, değişimin ilk adımıdır.

Bağlanma stilleri çocuklukta şekillenebilir; ancak yaşam boyu değişime açıktır.

Güven veren ilişkiler, farkındalık çalışmaları ve bilimsel temelli psikoterapi desteği sayesinde insanlar daha güvenli ilişki kurma becerileri geliştirebilir.

Bağlanma stiliniz kaderiniz değildir. Geçmişinizi değiştiremezsiniz; ancak geçmişin bugünkü ilişkilerinizi nasıl etkilediğini anlayarak geleceğinizi farklı şekillendirebilirsiniz.