TMS Tedavisi Nedir? Kimlere Uygulanır, Nasıl Yapılır ve Yan Etkileri Nelerdir?

TMS tedavisi, özellikle depresyon başta olmak üzere bazı psikiyatrik ve nörolojik durumlarda kullanılan, beyin bölgelerini manyetik uyarılar aracılığıyla etkileyen non-invaziv bir tedavi yöntemidir. Açılımı “Transkraniyal Manyetik Stimülasyon” olan TMS, ameliyat veya anestezi gerektirmeden uygulanabilir.

Özellikle antidepresan ilaçlardan yeterli fayda göremeyen, ilaç yan etkileri nedeniyle tedavisini sürdürmekte zorlanan veya depresyon belirtileri devam eden kişilerde TMS tedavisi alternatif bir tedavi seçeneği olarak değerlendirilebilir.

Peki TMS nedir, nasıl uygulanır, kaç seans sürer, kimlere yapılabilir ve yan etkileri nelerdir? Bu yazıda TMS tedavisini bilimsel bilgiler ışığında ayrıntılı olarak ele alacağız.

1. TMS Tedavisi Nedir?

TMS (Transkraniyal Manyetik Stimülasyon), kafa derisinin üzerinden uygulanan manyetik uyarılarla beynin belirli bölgelerindeki sinir hücrelerinin aktivitesini etkilemeyi amaçlayan bir tedavi yöntemidir.

TMS’nin önemli özelliklerinden biri, beyne doğrudan cerrahi bir müdahalede bulunulmamasıdır. Tedavi sırasında özel bir manyetik bobin başın belirli bir bölgesine yerleştirilir ve kontrollü manyetik uyarılar uygulanır.

Manyetik alan, kafatasından geçerek hedeflenen beyin bölgesinde elektriksel aktivite oluşturabilecek bir etki meydana getirir. Kullanılan protokole ve hedeflenen beyin bölgesine göre tedavinin amacı ve uygulama biçimi değişebilir.

TMS özellikle majör depresyon tedavisinde klinik olarak kullanılan bir yöntemdir. Bunun yanında kullanılan cihaz, protokol ve ülkenin düzenleyici çerçevesine bağlı olarak farklı psikiyatrik durumlarda da uygulanabilir.

2. TMS Tedavisi Nasıl Çalışır?

TMS’nin temelinde beynin belirli bölgelerine kontrollü manyetik uyarılar verilmesi bulunur.

Özellikle depresyonda beynin duygu durumunun düzenlenmesinde rol oynayan bazı bölgeleri ve bu bölgeler arasındaki bağlantılar tedavinin hedefi olabilir. TMS ile bu bölgelerdeki nöral aktivitenin düzenlenmesi ve daha sağlıklı bir beyin ağı işleyişinin desteklenmesi amaçlanır.

TMS beynin tamamını mı uyarır?

Hayır. TMS beynin tamamını aynı anda uyaran bir tedavi değildir. Uygulanan protokole göre belirli bir beyin bölgesi hedeflenir.

Standart rTMS protokollerinde manyetik uyarılar belirli aralıklarla tekrarlanır. Kullanılan protokolün frekansı, yoğunluğu, hedef bölgesi ve seans süresi hastanın klinik durumuna ve kullanılan tedavi protokolüne göre belirlenir.

Bu nedenle “TMS herkes için aynı şekilde uygulanır” demek doğru değildir. Tedavi planının psikiyatrist tarafından kişinin tanısı, belirtileri, önceki tedavileri ve tıbbi özellikleri değerlendirilerek oluşturulması gerekir.

3. TMS Tedavisi Hangi Hastalıklarda Kullanılır?

TMS’nin kullanım alanları kullanılan cihazın, protokolün ve ilgili ülkedeki düzenleyici onayların kapsamına göre değişebilir.

Majör depresyon, TMS’nin en bilinen klinik kullanım alanlarından biridir. Özellikle tedaviye rağmen depresyon belirtileri devam eden kişilerde TMS tedavisi değerlendirilebilir.

Farklı TMS cihazları farklı endikasyonlar için ayrıca değerlendirilmiştir. Belirli Deep TMS sistemleri obsesif kompulsif bozukluk (OKB) tedavisinde de kullanılmaktadır.

Bu nedenle “TMS bütün psikiyatrik hastalıkları tedavi eder” şeklinde bir ifade doğru değildir.

TMS tedavisi değerlendirilirken hangi faktörlere bakılır?

• Kişinin psikiyatrik tanısı
• Belirtilerin şiddeti
• Hastalığın süresi
• Daha önce kullanılan ilaçlar ve tedavilere verilen yanıt
• İlaçların yan etkileri ve tolere edilebilirliği
• Varsa nörolojik hastalıklar
• Baş bölgesinde metalik veya elektronik implant bulunup bulunmadığı
• Kişinin genel tıbbi durumu

Dolayısıyla TMS kararı yalnızca “Depresyonum var” bilgisine göre değil, kişinin bütün klinik özellikleri birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

4. TMS Tedavisi En Çok Kimler İçin Gündeme Gelir?

TMS özellikle depresyon tedavisinde, standart tedavilere yeterli yanıt alınamadığında gündeme gelebilen seçeneklerden biridir.

Örneğin bir kişi uygun doz ve sürelerde bir veya daha fazla antidepresan tedavisi kullanmasına rağmen depresyon belirtilerini yaşamaya devam ediyorsa, tedavi seçenekleri yeniden değerlendirilir. Bu değerlendirme sırasında TMS de uygun bir seçenek olup olmadığı açısından ele alınabilir.

Ancak TMS yalnızca “çok ağır depresyonu olan kişilere” uygulanan bir tedavi değildir. Tedavi kararı depresyonun şiddetinin yanı sıra önceki tedavilere yanıt, ilaç toleransı, kişinin tercihleri ve tıbbi uygunluğu gibi birçok faktöre bağlıdır.

TMS herkes için uygun mudur?

Hayır. TMS’nin herkes için uygun olduğu söylenemez.

Örneğin baş bölgesinde belirli metalik implantları veya elektronik stimülatörleri bulunan kişilerde TMS uygulanması güvenlik açısından uygun olmayabilir.

Bu nedenle tedavi öncesinde ayrıntılı bir psikiyatrik ve tıbbi değerlendirme yapılması gerekir.

5. TMS Tedavisi Nasıl Uygulanır?

TMS tedavisi genellikle hasta uyanıkken ve oturur pozisyonda uygulanır. İşlem sırasında kafa bölgesine yerleştirilen manyetik bobin aracılığıyla belirlenen protokole uygun uyarılar verilir.

Tedavi sırasında hastanın anestezi altında olması gerekmez. Bu nedenle klasik anlamda ameliyat veya cerrahi işlem değildir.

İlk TMS seansında ne yapılır?

İlk seansta öncelikle kişinin başındaki hedef bölgenin belirlenmesi ve kullanılacak uyarı parametrelerinin kişiye uygun şekilde ayarlanması gibi işlemler yapılabilir.

Sonraki seanslarda belirlenen protokole göre manyetik uyarılar uygulanır.

Hasta tedavi sırasında cihazın çıkardığı sesleri duyabilir ve uygulanan bölgedeki kaslarda veya kafa derisinde hafif hareketler hissedebilir. Bazı kişilerde seans sırasında baş veya uygulama bölgesinde rahatsızlık meydana gelebilir.

6. TMS Tedavisi Kaç Seans Sürer?

TMS tedavisinin seans sayısı herkeste aynı değildir. Kullanılan TMS protokolüne, tedavi edilen hastalığa, kişinin klinik özelliklerine ve tedaviye verdiği yanıta göre değişebilir.

Depresyon tedavisinde TMS çoğunlukla tek bir uygulamadan oluşmaz. Tedavi belirli bir süre boyunca tekrarlanan seanslar şeklinde planlanır.

TMS neden herkes için aynı sayıda seans uygulanmaz?

Doktorunuz tedavi planını oluştururken aşağıdaki faktörleri birlikte değerlendirir:

• Tanınız ve belirtileriniz
• Depresyonun şiddeti
• Daha önceki tedavilere yanıtınız
• Kullandığınız ilaçlar
• Uygulanacak TMS protokolü
• Tedaviye verdiğiniz yanıt

Bu nedenle internette görülen “TMS kesin olarak 20 seans” veya “TMS 30 seansta biter” gibi ifadeler her hasta için geçerli değildir.

7. TMS Tedavisi Ne Kadar Sürede Etki Gösterir?

TMS’nin etkisinin ortaya çıkma zamanı kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişiler tedavinin ilk dönemlerinde belirtilerinde değişiklik fark ederken, bazı kişilerde belirgin düzelme daha ileri seanslarda ortaya çıkabilir.

Bu nedenle birkaç seanstan sonra “TMS kesinlikle işe yaramadı” veya tam tersine “TMS kesin olarak işe yaradı” şeklinde sonuç çıkarmak her zaman doğru değildir.

Tedavi boyunca depresif belirtilerin seyri belirli aralıklarla değerlendirilerek yanıtın ne düzeyde olduğu takip edilebilir. Gerektiğinde klinik değerlendirme ölçekleri de kullanılabilir.

TMS tedavisinde fayda görülebileceğini gösteren klinik kanıtlar bulunmakla birlikte tedavi yanıtının kişiden kişiye değişebileceği ve bazı hastalarda tekrar tedavi gereksinimi olabileceği unutulmamalıdır.

8. TMS Tedavisi Depresyonda Ne Kadar Etkilidir?

TMS tedavisinin depresyondaki etkinliği kişiden kişiye değişebilir. Araştırmalarda özellikle ilaç tedavilerine yeterli yanıt alınamayan depresyon hastalarında rTMS’nin depresyon belirtilerini azaltabileceği gösterilmiştir.

Ancak TMS’nin herkes üzerinde aynı sonucu oluşturduğunu söylemek doğru değildir. Bazı kişilerde belirgin bir düzelme görülürken, bazı kişilerde kısmi yanıt ortaya çıkabilir veya yeterli yanıt alınamayabilir.

TMS tedavisine yanıtı neler etkileyebilir?

• Depresyonun özellikleri
• Hastalığın süresi
• Daha önce kullanılan tedaviler
• Eşlik eden psikiyatrik durumlar
• Kullanılan TMS protokolü
• Kişinin genel klinik özellikleri

Bu nedenle TMS hakkında “kesin iyileştirir” veya “kesinlikle işe yaramaz” şeklinde genellemeler yapmak yerine, kişinin klinik özelliklerine göre değerlendirme yapmak gerekir.

9. TMS Tedavisi İlaç Tedavisinin Yerine Geçer mi?

TMS ile antidepresan ilaç tedavisi birbirinin tamamen alternatifi değildir. Hangi tedavinin kullanılacağı veya tedavilerin birlikte uygulanıp uygulanmayacağı kişinin klinik durumuna göre belirlenir.

Özellikle daha önce antidepresan tedavilerinden yeterli fayda göremeyen bazı hastalarda TMS tedavisi gündeme gelebilir. Bazı durumlarda ise mevcut ilaç tedavisi sürdürülürken TMS tedavisi de uygulanabilir.

TMS başlanınca antidepresan bırakılır mı?

TMS başlanacaksa antidepresanların mutlaka bırakılması gerektiği şeklinde genel bir kural yoktur. İlaç değişikliği veya bırakılması gerekiyorsa bunun psikiyatrist tarafından planlanması gerekir.

10. TMS Tedavisi Anestezi Gerektirir mi?

Standart rTMS uygulaması genellikle anestezi gerektirmez. Hasta tedavi sırasında uyanıktır ve uygulama sırasında sağlık ekibiyle iletişim kurabilir.

TMS’nin bu özelliği, tedavinin günlük yaşamla daha kolay bir şekilde sürdürülmesini sağlayabilir. İşlem cerrahi bir müdahale değildir ve kafatasının açılmasını gerektirmez.

Seans sırasında manyetik bobinin uygulandığı bölgede hafif vurma, tıklama veya kaslarda küçük hareketler hissedilebilir. Cihazın oluşturduğu ses nedeniyle işitme koruması kullanılması önerilir.

11. TMS Tedavisinin Yan Etkileri Nelerdir?

TMS genel olarak iyi tolere edilen bir tedavi yöntemi olarak kabul edilir. Bununla birlikte her tıbbi tedavide olduğu gibi TMS’nin de olası yan etkileri vardır.

TMS’nin sık görülebilen yan etkileri

• Baş ağrısı
• Uygulama bölgesinde rahatsızlık veya ağrı
• Kafa derisinde hassasiyet
• Yüz veya baş bölgesindeki kaslarda kısa süreli istemsiz hareketler
• Seans sırasında rahatsızlık hissi

Bu belirtiler çoğunlukla hafif ve geçicidir. Ancak kullanılan cihaz, uyarı parametreleri ve kişinin özelliklerine göre yan etkilerin görülme şekli değişebilir.

12. TMS Tedavisi Nöbet Geçirmeye Neden Olur mu?

Nöbet, TMS’nin nadir görülen ancak önemli olası risklerinden biridir. Risk genel olarak düşük olmakla birlikte tamamen sıfır değildir.

TMS öncesinde nöbet riski neden değerlendirilir?

TMS öncesinde nöbet öyküsü, epilepsi, nörolojik hastalıklar ve nöbet eşiğini etkileyebilecek ilaçlar gibi faktörlerin değerlendirilmesi gerekir.

Ayrıca kullanılan manyetik uyarının şiddeti, frekansı ve uygulama protokolü de güvenlik açısından önemlidir.

Özellikle daha önce nöbet geçirmiş veya nörolojik bir hastalığı bulunan kişilerin TMS öncesinde bu durumu doktoruna mutlaka bildirmesi gerekir.

13. TMS Tedavisi Güvenli midir?

TMS, uygun hastalarda ve uygun güvenlik koşullarında uygulandığında genel olarak iyi tolere edilen bir tedavi yöntemidir. Ancak “tamamen risksiz” bir tedavi olarak değerlendirilmemelidir.

TMS öncesinde hangi güvenlik bilgileri paylaşılmalıdır?

Özellikle baş veya başa yakın bölgede bulunan bazı metalik veya elektronik implantlar TMS açısından önemli olabilir.

• Kalp pili veya başka elektronik implantınız varsa
• Beyin stimülatörünüz varsa
• Koklear implantınız varsa
• Baş bölgesinde metalik implantınız varsa
• Daha önce nöbet geçirdiyseniz
• Önemli bir nörolojik hastalığınız varsa

Bu nedenle TMS öncesinde doktorunuza bu durumlar hakkında bilgi vermeniz önemlidir.

14. TMS Tedavisi Bağımlılık Yapar mı?

TMS’nin bağımlılık yapan bir tedavi olduğuna dair bilinen bir mekanizma bulunmamaktadır. TMS, bağımlılık yapıcı bir madde verilmesine dayanan bir tedavi değildir.

Tedavi sırasında herhangi bir uyuşturucu veya bağımlılık yapıcı ilaç kullanılmaz. Uygulama, belirli beyin bölgelerine kontrollü manyetik uyarılar verilmesi şeklinde gerçekleştirilir.

Bu nedenle TMS’nin “ilaç gibi bağımlılık yaptığı” düşüncesi doğru değildir.

15. TMS Tedavisi OKB’de Kullanılır mı?

TMS, bazı hastalarda obsesif kompulsif bozukluk (OKB) tedavisinde de kullanılabilir. Ancak burada önemli olan, depresyon ve OKB için kullanılan TMS protokollerinin aynı olmadığıdır.

OKB’de beynin farklı bölgeleri ve sinir ağları tedavinin hedefi olabilir. Kullanılan cihaz ve protokole göre hedef bölge, uyarım şekli ve seans planı değişebilir.

Belirli Deep TMS sistemleri OKB tedavisi için düzenleyici onay almıştır. Bu durum, TMS’nin bütün OKB hastalarında veya bütün TMS cihazlarıyla aynı şekilde kullanılabileceği anlamına gelmez.

OKB için TMS kimlerde değerlendirilebilir?

Özellikle ilaç tedavileri ve uygun psikoterapiye rağmen obsesyon ve kompulsiyonları devam eden hastalarda TMS seçeneklerden biri olarak gündeme gelebilir.

16. TMS Tedavisi Kimlere Uygulanmaz?

TMS herkes için uygun değildir. Tedavi öncesinde kişinin psikiyatrik ve tıbbi öyküsü ayrıntılı şekilde değerlendirilmelidir.

TMS açısından önemli olabilecek durumlar

• Kalp pili veya elektronik tıbbi cihaz
• Beyin stimülatörü
• Koklear implant
• Baş veya boyun bölgesinde bazı metalik implantlar
• Beyin içinde metalik yabancı cisim
• Nöbet veya epilepsi öyküsü
• Önemli nörolojik hastalıklar

Ayrıca bazı durumlarda kullanılan ilaçlar veya diğer tıbbi özellikler de değerlendirmeye alınabilir.

Burada “TMS kesinlikle uygulanamaz” şeklinde tek bir genel liste oluşturmak yerine, kişinin özellikleri ve kullanılacak TMS sistemi üzerinden bireysel güvenlik değerlendirmesi yapılması daha doğrudur.

17. TMS Seansı Sırasında Ne Hissedilir?

TMS sırasında hasta genellikle uyanıktır. Baş bölgesinin belirli bir noktasına yerleştirilen bobin aracılığıyla manyetik uyarılar uygulanır.

TMS sırasında hangi hisler oluşabilir?

• Tıklama veya vurma benzeri cihaz sesi
• Kafa derisinde hafif vurma
• Karıncalanma
• Uygulama bölgesinde rahatsızlık
• Yüz veya kafa kaslarında kısa süreli hareketler

Özellikle tedavinin ilk seanslarında uygulamaya alışana kadar bazı kişilerde baş bölgesinde rahatsızlık veya baş ağrısı görülebilir.

18. TMS Tedavisinden Sonra Günlük Hayata Devam Edilebilir mi?

TMS’nin önemli avantajlarından biri, genel olarak anestezi gerektirmemesi ve cerrahi bir işlem olmamasıdır. Bu nedenle uygun hastaların önemli bir bölümü tedavi sonrasında günlük aktivitelerine devam edebilir.

Ancak tedavi sonrasında kişinin nasıl hissettiği dikkate alınmalıdır. Baş ağrısı, uygulama bölgesinde hassasiyet veya geçici rahatsızlık gibi etkiler ortaya çıkabilir.

TMS tedavisinin uygulanması tek başına günlük yaşamın tamamen değiştirilmesini gerektiren bir süreç değildir. Tedavi planı çoğunlukla belirli günlerde tekrarlanan seanslar şeklinde oluşturulur.

19. TMS Tedavisi Bana Uygun mu?

“TMS bana uygun mu?” sorusunun cevabı, yalnızca kişinin depresyon veya OKB tanısının bulunup bulunmadığına göre verilemez.

TMS değerlendirmesinde hangi sorular sorulur?

• Depresyon belirtileri ne kadar süredir devam ediyor?
• Daha önce hangi antidepresanlar kullanıldı?
• Bu ilaçlardan yeterli fayda görüldü mü?
• İlaçların yan etkileri tedaviyi sürdürmeyi zorlaştırdı mı?
• Psikoterapi uygulandı mı?
• Depresyon günlük yaşamı ne kadar etkiliyor?
• Başka bir psikiyatrik veya nörolojik hastalık eşlik ediyor mu?
• TMS açısından güvenlik riski oluşturabilecek bir implant veya tıbbi durum var mı?

Bu değerlendirmeden sonra TMS’nin uygun bir seçenek olup olmadığına karar verilebilir.

20. TMS Tedavisi Hakkında Sonuç: Her Hasta İçin Aynı Tedavi Değildir

TMS tedavisi, özellikle depresyon tedavisinde kullanılan ve uygun hastalarda önemli bir tedavi seçeneği olabilen non-invaziv bir beyin uyarım yöntemidir. Bazı TMS sistemleri ve protokolleri OKB gibi farklı durumlar için de kullanılmaktadır.

TMS’nin en önemli özelliklerinden biri, cerrahi işlem gerektirmemesi ve standart rTMS uygulamalarında anesteziye ihtiyaç duyulmamasıdır. Bununla birlikte TMS tamamen risksiz değildir ve tedavi öncesinde güvenlik açısından ayrıntılı değerlendirme yapılmalıdır.

TMS kaç seans sürer, hangi bölgeye uygulanır, hangi protokol kullanılmalıdır ve tedaviden ne kadar fayda beklenebilir? Bu soruların cevabı hastadan hastaya değişebilir.

Özellikle depresyon tedavisinde birden fazla ilaç tedavisine rağmen yeterli düzelme sağlanamıyorsa TMS, psikiyatrist tarafından diğer tedavi seçenekleriyle birlikte değerlendirilebilir.

TMS hakkında karar verirken internet üzerindeki “kesin sonuç”, “garantili iyileşme” veya “her hastada aynı sayıda seans” gibi ifadeler yerine, kişisel klinik değerlendirmeye ve bilimsel kanıtlara dayanmak önemlidir.

Psikiyatrist Dr. Burak Toprak ile TMS Değerlendirmesi

Psikiyatrist Dr. Burak Toprak, İstanbul Kadıköy ve Suadiye’deki kliniğinde psikiyatrik değerlendirme ve uygun hastalarda TMS tedavisi konusunda görüşmeler gerçekleştirmektedir.

TMS’nin sizin için uygun bir seçenek olup olmadığını belirlemek için öncelikle mevcut tanınız, daha önce uygulanan tedaviler, tedavilere verdiğiniz yanıt ve genel sağlık durumunuz birlikte değerlendirilmelidir.