Yetişkin DEHB Belirtileri: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Yetişkinlerde Nasıl Anlaşılır?
Yetişkin DEHB belirtileri, yalnızca dikkat dağınıklığı veya unutkanlıktan ibaret değildir. Bir yetişkinin işe başlamakta zorlanması, başladığı işleri tamamlayamaması, sürekli ertelemesi, zaman yönetiminde güçlük yaşaması, önemli ayrıntıları gözden kaçırması ya da zihninin sürekli başka düşüncelere kayması DEHB ile ilişkili olabilir.
Ancak bu belirtilerin her zaman DEHB anlamına gelmediğini de bilmek gerekir. Yoğun stres, anksiyete, depresyon, uyku sorunları, tükenmişlik ve bazı diğer psikiyatrik veya tıbbi durumlar da benzer yakınmalara yol açabilir.
Bu nedenle yetişkinlerde DEHB değerlendirmesinde yalnızca “Dikkatim dağılıyor” demek yeterli değildir. Belirtilerin ne zamandır olduğu, çocukluk döneminde benzer güçlüklerin bulunup bulunmadığı, belirtilerin hangi alanlarda ortaya çıktığı ve kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği birlikte değerlendirilir.
Bu yazıda yetişkin DEHB belirtileri, dikkat eksikliği, hiperaktivite, dürtüsellik, erteleme davranışı, zaman yönetimi sorunları, unutkanlık, ilişkiler ve iş yaşamındaki etkileri ile yetişkin DEHB tanı ve tedavi sürecini ayrıntılı olarak ele alacağım.
Yetişkin DEHB Nedir?
DEHB, yani Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, çocukluk döneminde başlayan ve bazı kişilerde erişkinlik döneminde de devam eden nörogelişimsel bir durumdur.
DEHB yalnızca çocuklarda görülmez. Çocukluk döneminde fark edilmemiş veya belirtileri farklı biçimde ortaya çıkmış kişiler erişkinlikte dikkat, planlama, dürtü kontrolü ve zaman yönetimiyle ilgili sorunlar yaşayabilir.
Yetişkinlikte DEHB’nin görünümü çocukluk döneminden farklı olabilir. Örneğin çocuklukta belirgin koşuşturma ve hareketlilik ön plandayken erişkinlikte kişi kendisini “zihnim hiç susmuyor”, “aynı anda çok fazla şey düşünüyorum” veya “oturup bir işe odaklanmakta zorlanıyorum” şeklinde ifade edebilir.
Bu nedenle yetişkin DEHB değerlendirilirken yalnızca hiperaktiviteye bakmak doğru değildir.
Yetişkin DEHB Belirtileri Nelerdir?
Yetişkin DEHB belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde dikkat eksikliği ön plandayken bazı kişilerde dürtüsellik veya huzursuzluk daha belirgin olabilir.
En sık karşılaşılan belirtiler arasında şunlar bulunur:
- Dikkati uzun süre sürdürmekte zorlanma
- Bir işe başlamakta güçlük çekme
- Başlanan işleri tamamlayamama
- Sık sık erteleme
- Kolayca dikkatin başka şeylere yönelmesi
- Toplantı veya uzun konuşmalarda zihnin kopması
- Randevuları ve yapılacak işleri unutma
- Eşyaları sık sık kaybetme
- Zamanı planlamakta zorlanma
- Birden fazla işe aynı anda başlama
- Detaylarda hata yapma
- Sıra beklemekte zorlanma
- Düşünmeden konuşma veya hareket etme
- Sabırsızlık
- İçsel huzursuzluk
- Önemli işlerden kolayca uzaklaşıp daha ilgi çekici şeylere yönelme
Burada önemli olan tek tek belirtilerin bulunması değil, bu belirtilerin sürekliliği, çocukluk dönemindeki öykü ve kişinin yaşamındaki işlev kaybıdır.
1. Dikkat Dağınıklığı ve Odaklanma Sorunu
Yetişkin DEHB’nin en sık dile getirilen belirtilerinden biri dikkatini sürdürmekte zorlanmaktır.
Kişi bir kitabı okumaya başlayabilir ancak birkaç dakika sonra zihninin başka bir konuya kaydığını fark edebilir. Bir toplantıda konuşulanları takip etmek zorlaşabilir. Uzun bir e-postayı okumak veya ayrıntılı bir raporu tamamlamak normalden çok daha fazla çaba gerektirebilir.
Ancak DEHB’deki dikkat sorunu her zaman “hiçbir şeye dikkat edememek” şeklinde değildir.
Bazı kişiler oldukça ilgi çekici buldukları bir konuya uzun süre yoğunlaşabilirken rutin, sıkıcı veya ertelenmesi kolay işlere başlamakta ciddi güçlük yaşayabilir. Bu nedenle kişi kendisine “İstersem saatlerce odaklanabiliyorum, o zaman nasıl DEHB olabilir?” diye sorabilir.
Buradaki temel sorun çoğu zaman dikkat kapasitesinin tamamen yokluğu değil, dikkati düzenleme ve yönlendirme güçlüğüdür.
2. Sürekli Erteleme
“Yapmam gerektiğini biliyorum ama bir türlü başlayamıyorum.”
Bu cümle yetişkin DEHB yaşayan kişilerin sık kullandığı ifadelerden biridir.
İşin yapılması gerektiğini bilmek, kişinin işe başlayabilmesi için her zaman yeterli olmayabilir. Özellikle uzun, sıkıcı, belirsiz veya zihinsel olarak yorucu görevler sürekli ertelenebilir.
Erteleme bazen son dakikaya kadar devam eder ve yaklaşan teslim tarihi kişide yoğun bir odaklanma yaratır. Kişi işi kısa sürede tamamlayabilir ve sonrasında “Aslında yapabiliyorum, neden daha önce başlamadım?” diye düşünebilir.
Bu döngünün tekrar etmesi kişinin kendisini tembel, disiplinsiz veya yetersiz olarak değerlendirmesine neden olabilir.
3. Başladığı İşleri Bitirememe
DEHB’de yalnızca işe başlamak değil, başladığı işi sürdürmek ve tamamlamak da zor olabilir.
Kişi aynı dönemde çok sayıda projeye başlayabilir. Yeni fikirler heyecan verici gelebilir. Ancak ilk heyecan azaldığında işlerin tamamlanması zorlaşabilir.
Bu nedenle evde yarım bırakılmış işler, bilgisayarda açık kalmış çok sayıda dosya, başlanmış ancak tamamlanmamış projeler veya uzun süredir ertelenen küçük görevler birikebilir.
Bu durum zaman içinde kişide başarısızlık ve yetersizlik duygusunu artırabilir.
4. Unutkanlık
Yetişkinlerde dikkat eksikliği çoğu zaman unutkanlık şeklinde fark edilir.
Randevuları unutmak, anahtarları veya telefonu nereye koyduğunu hatırlayamamak, yapılması gereken bir işi son anda fark etmek, birine geri dönüş yapmayı unutmak veya markete gidip alınacak önemli şeyi almadan dönmek sık yaşanabilir.
Ancak bu tür unutkanlıkların tek başına DEHB tanısı koydurmadığını vurgulamak gerekir.
Uyku yetersizliği, yoğun stres, depresyon, anksiyete ve başka birçok durum da dikkat ve hafıza yakınmalarına neden olabilir.
5. Zaman Yönetiminde Zorluk
Yetişkin DEHB’nin önemli belirtilerinden biri de zaman algısı ve zaman yönetimiyle ilgili güçlüklerdir.
Kişi bir işin ne kadar süreceğini olduğundan kısa tahmin edebilir. Evden çıkmak için yeterli zaman olduğunu düşünüp son dakikada hazırlanabilir. Bir toplantıya veya randevuya yetişmekte sık sık zorlanabilir.
Bazı kişiler ise tam tersine, geç kalma korkusu nedeniyle çok erken hazırlanır ve zamanın büyük bölümünü bekleyerek geçirir.
Zaman yönetimindeki bu düzensizlik iş yaşamını, sosyal ilişkileri ve günlük sorumlulukları etkileyebilir.
6. Eşyaları Kaybetmek
Telefon, anahtar, cüzdan, gözlük, kulaklık veya önemli belgelerin sık sık kaybolması yetişkin DEHB’de görülebilen sorunlardan biridir.
Kişi bir eşyayı eline bıraktığı yeri kısa süre sonra hatırlamayabilir. Özellikle yoğun ve düzensiz bir yaşam tarzı varsa bu durum daha belirgin hale gelebilir.
Burada da önemli olan davranışın tek başına varlığı değil, kişinin genel dikkat ve organizasyon örüntüsüyle birlikte değerlendirilmesidir.
7. Aynı Anda Çok Fazla İş Yapmaya Çalışmak
DEHB’si olan bazı yetişkinler aynı anda çok sayıda işi yürütmeye çalışabilir.
Bilgisayarda çalışırken telefona bakmak, aynı anda e-posta cevaplamak, başka bir dosyayı açmak ve arada sosyal medyaya göz atmak alışkanlık haline gelebilir.
Kişi bunu verimlilik olarak değerlendirebilir. Ancak çoklu görev sürekli hale geldiğinde dikkat bölünür ve işlerin tamamlanması zorlaşabilir.
8. İçsel Huzursuzluk ve Hiperaktivite
Yetişkinlerde hiperaktivite her zaman dışarıdan görülen aşırı hareketlilik şeklinde ortaya çıkmaz.
Özellikle erişkinlikte kişi kendisini daha çok “içimden sürekli bir şeyler yapmak geliyor”, “uzun süre oturmak bana çok zor geliyor”, “sürekli hareket etmek istiyorum” veya “sakinleşmekte zorlanıyorum” şeklinde ifade edebilir.
Toplantıda oturmak, uzun süre beklemek veya herhangi bir şey yapmadan dinlenmek zor gelebilir.
9. Sabırsızlık ve Dürtüsellik
Yetişkin DEHB’de dürtüsellik önemli bir belirti olabilir.
Kişi karşısındaki kişinin sözünü bitirmesini beklemekte zorlanabilir. Aklına gelen düşünceyi hemen söylemek isteyebilir. Bir karar vermeden önce sonuçlarını yeterince değerlendirmeden hareket edebilir.
Dürtüsellik yalnızca konuşma sırasında ortaya çıkmaz. Alışveriş, iş kararları, ilişkiler, internet kullanımı veya başka davranışlarda da kendisini gösterebilir.
10. İlgi Çekici İşlerde Aşırı Odaklanma
DEHB ile ilgili sık karşılaşılan yanlış inanışlardan biri, DEHB’si olan kişilerin hiçbir şeye uzun süre odaklanamayacağı düşüncesidir.
Oysa bazı kişiler ilgi duydukları bir işe çok uzun süre yoğunlaşabilir. Zamanın nasıl geçtiğini fark etmeyebilir, yemek yemeyi veya başka sorumluluklarını bile unutabilir.
Bu durum bazen hiperodaklanma olarak tanımlanır.
Önemli nokta, kişinin dikkatini istediği anda istediği göreve yönlendirmekte zorlanabilmesidir. İlgi, yenilik, aciliyet veya ödül gibi faktörler dikkat üzerinde güçlü bir etkiye sahip olabilir.
Yetişkin DEHB ile Normal Dikkat Dağınıklığı Arasındaki Fark Nedir?
Herkes zaman zaman unutabilir, erteleyebilir veya dikkatini kaybedebilir.
Örneğin yoğun bir iş döneminde bir randevuyu unutmak tek başına DEHB anlamına gelmez.
DEHB değerlendirmesinde ise belirtilerin daha kalıcı bir örüntü oluşturması, birden fazla yaşam alanında görülmesi ve kişinin işlevselliğini anlamlı şekilde etkilemesi önemlidir.
Örneğin kişi hem iş hayatında hem ev yaşamında hem de sosyal ilişkilerinde organizasyon ve dikkat sorunları yaşıyorsa daha kapsamlı bir değerlendirme gerekebilir.
Yetişkin DEHB Belirtileri Çocuklukta da Var mıydı?
DEHB tanısında çocukluk döneminin öyküsü önemlidir.
Çünkü DEHB erişkinlikte aniden başlayan bir durum olarak değerlendirilmez. Bu nedenle kişinin çocukluk ve ergenlik dönemindeki dikkat, hareketlilik, unutkanlık, dürtüsellik ve okul yaşamı ile ilgili özellikleri araştırılır.
Çocuklukta “çok dalgın”, “ödevlerini son dakikaya bırakıyor”, “sürekli eşyalarını kaybediyor”, “çok konuşuyor”, “yerinde duramıyor” veya “kapasitesi var ama düzenli çalışmıyor” şeklinde tanımlanmış olmak bazı durumlarda değerlendirme açısından anlamlı olabilir.
Ancak geçmişte bu ifadelerin kullanılmamış olması da DEHB’yi tek başına dışlamaz. Çocukluk döneminin koşulları, akademik beklentiler ve kişinin çevresel desteği belirtilerin ne ölçüde fark edildiğini etkileyebilir.
Yetişkin DEHB İş Hayatını Nasıl Etkiler?
DEHB belirtileri iş hayatında özellikle planlama ve organizasyon gerektiren durumlarda belirginleşebilir.
- İşleri son dakikaya bırakmak
- Toplantılarda dikkatini sürdürmekte zorlanmak
- E-postalara zamanında cevap verememek
- Detayları atlamak
- Dosyaları ve belgeleri düzenlemekte zorlanmak
- Birden fazla işe başlayıp bazılarını yarım bırakmak
- Zamanında işe yetişmekte zorlanmak
- Öncelik belirlemekte güçlük çekmek
Bu sorunlar kişinin gerçek kapasitesini iş yaşamına yansıtmasını zorlaştırabilir.
Özellikle kişi yüksek zekâ, mesleki bilgi veya yaratıcılığa sahip olduğu halde düzenli çalışma konusunda zorlanıyorsa, yalnızca “disiplinsizim” şeklinde bir açıklamayla yetinmemek gerekir.
Yetişkin DEHB İlişkileri Nasıl Etkileyebilir?
DEHB yalnızca iş ve akademik yaşamı değil, yakın ilişkileri de etkileyebilir.
Örneğin kişi partnerinin anlattıklarını dinlerken dikkatinin başka bir konuya kayması nedeniyle karşısındaki kişi tarafından “beni dinlemiyorsun” şeklinde değerlendirilebilir.
Randevuları unutmak, verilen sözleri yerine getirmeyi unutmak, konuşmanın ortasında başka bir konuya geçmek veya düşünmeden söylenen sözler ilişkilerde çatışmaya neden olabilir.
Burada davranışın arkasındaki neden ne olursa olsun, ilişkinin yaşadığı güçlüğü küçümsememek gerekir. DEHB değerlendirmesi yapılırken kişinin yakın ilişkilerindeki işlevselliği de ele almak yararlı olabilir.
Yetişkin DEHB ile Anksiyete Birbirine Karışabilir mi?
Evet. Dikkat dağınıklığı ve odaklanma güçlüğü hem DEHB’de hem de anksiyete bozukluklarında görülebilir.
Anksiyete yaşayan bir kişi zihninin sürekli endişelerle meşgul olması nedeniyle yaptığı işe odaklanamayabilir. DEHB’de ise dikkat düzenleme ve yürütücü işlevlerle ilgili güçlükler ön planda olabilir.
Bazen iki durum aynı kişide de bulunabilir.
Bu nedenle yalnızca “Dikkatim dağılıyor” yakınması üzerinden doğrudan DEHB tanısına gitmek doğru değildir.
Yetişkin DEHB ve Depresyon Arasındaki Fark
Depresyonda da enerji azalması, konsantrasyon güçlüğü, isteksizlik ve işleri tamamlayamama görülebilir.
Ancak depresyonda genellikle duygu durumunda çökkünlük, ilgi ve zevk kaybı, enerji azalması ve diğer depresif belirtiler de tabloya eşlik eder.
DEHB’de ise dikkat ve organizasyon sorunları daha uzun süreli bir örüntü gösterebilir.
Bu ayrım önemlidir çünkü doğru değerlendirme yapılmadan yalnızca dikkat yakınmasına odaklanmak tedavinin yönünü değiştirebilir.
Yetişkin DEHB Tanısı Nasıl Konur?
Yetişkin DEHB tanısı yalnızca internet üzerindeki bir testin sonucuna göre konulmaz.
Tanı sürecinde psikiyatri görüşmesi temel değerlendirme araçlarından biridir. Kişinin çocukluk öyküsü, eğitim hayatı, iş yaşamı, ilişkileri, günlük düzeni ve mevcut psikiyatrik belirtileri birlikte ele alınır.
Gerekli durumlarda standart değerlendirme ölçeklerinden de yararlanılabilir.
Ayrıca dikkat sorunlarına neden olabilecek depresyon, anksiyete, uyku bozuklukları, madde kullanımı veya diğer tıbbi ve psikiyatrik durumların değerlendirilmesi önemlidir.
İnternetteki DEHB Testleri Güvenilir mi?
İnternette çok sayıda “yetişkin DEHB testi” bulunmaktadır.
Bu testler kişinin yaşadığı bazı belirtileri fark etmesine yardımcı olabilir. Ancak bir testte yüksek puan almak tek başına DEHB tanısı anlamına gelmez.
Benzer belirtiler başka psikiyatrik durumlarda da görülebilir.
Bu nedenle internet testlerini tanı aracı olarak değil, gerektiğinde profesyonel değerlendirme için bir farkındalık aracı olarak görmek daha doğru olur.
Yetişkin DEHB Tedavi Edilebilir mi?
DEHB belirtileri kişinin yaşamını belirgin şekilde etkiliyorsa tedavi planı oluşturulabilir.
Tedavi kişiye göre değişir. Bazı kişilerde ilaç tedavisi önemli bir seçenek olabilir. Bazı durumlarda ise psikoeğitim, davranışsal stratejiler, psikoterapi ve günlük yaşam düzenlemeleri tedavi planının önemli parçalarıdır.
Özellikle zaman yönetimi, görevleri küçük parçalara ayırma, çevresel dikkat dağıtıcıları azaltma, planlama ve düzenli rutin oluşturma gibi beceriler günlük yaşamda faydalı olabilir.
Yetişkin DEHB İlaçları Nasıl Belirlenir?
DEHB tedavisinde kullanılabilecek ilaçlar kişinin belirtilerine, eşlik eden psikiyatrik durumlara, yaşına, genel sağlık durumuna ve tedavi hedeflerine göre değerlendirilir.
Her DEHB hastası için aynı ilaç veya aynı doz uygun değildir.
Bu nedenle başkasına iyi gelen bir ilacın kişinin kendisi için de uygun olduğu düşünülmemelidir. İlaç tedavisi psikiyatrist tarafından değerlendirilmeli ve takip edilmelidir.
DEHB Tedavisinde İlaç Dışında Neler Yapılabilir?
DEHB tedavisinde yalnızca ilaçlara odaklanmak gerekli değildir.
Kişinin günlük yaşamını düzenlemesine yardımcı olacak bazı davranışsal stratejiler oldukça değerlidir.
Görevleri Küçük Parçalara Ayırmak
“Bugün bütün raporu bitireceğim” gibi büyük bir hedef yerine, “raporu açacağım ve ilk bölümü okuyacağım” şeklinde daha küçük bir başlangıç hedefi belirlemek işe başlamayı kolaylaştırabilir.
Görsel Hatırlatıcılardan Yararlanmak
Telefon hatırlatıcıları, takvimler, yapılacaklar listeleri ve görünür alanlardaki notlar unutkanlığın günlük yaşam üzerindeki etkisini azaltmaya yardımcı olabilir.
Dikkat Dağıtıcıları Azaltmak
Çalışma sırasında telefon bildirimlerini kapatmak, gereksiz sekmeleri kapatmak veya daha sade bir çalışma ortamı oluşturmak dikkati sürdürmeyi kolaylaştırabilir.
Öncelik Belirlemek
Günün bütün işlerini aynı anda yapmaya çalışmak yerine birkaç temel görevi belirlemek daha uygulanabilir bir düzen sağlayabilir.
Yetişkin DEHB Bir Yetersizlik Anlamına Gelir mi?
Hayır.
DEHB belirtileri yaşayan bir kişinin başarısız veya disiplinsiz olduğu sonucuna varmak doğru değildir.
Özellikle uzun yıllar boyunca dikkat ve organizasyon sorunları yaşayan kişiler zaman içerisinde kendileri hakkında “tembelim”, “iradesizim”, “başarısızım” veya “neden herkes yapabiliyor da ben yapamıyorum?” gibi düşünceler geliştirebilir.
Oysa kişinin yaşadığı güçlüklerin nedenlerini anlamak, kendisini suçlamak yerine çözüm üretmenin ilk adımlarından biridir.
DEHB değerlendirmesinin amacı kişiye bir etiket vermekten çok, yaşadığı güçlükleri daha doğru anlamak ve işlevselliğini artırabilecek bir tedavi planı oluşturmaktır.
Ne Zaman Psikiyatri Değerlendirmesi Yapılmalı?
Dikkat dağınıklığı, unutkanlık, erteleme veya organizasyon sorunları günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme düşünülebilir.
Özellikle şu durumlarda psikiyatri görüşmesi yararlı olabilir:
- İşlerinizi sürekli son dakikaya bırakıyorsanız
- Randevuları ve sorumlulukları sık sık unutuyorsanız
- İş hayatınızda dikkat nedeniyle tekrarlayan sorunlar yaşıyorsanız
- Bir işe başlamak veya tamamlamak sizin için sürekli zor oluyorsa
- Çok sayıda işe başlayıp çoğunu yarım bırakıyorsanız
- Zaman yönetimi nedeniyle günlük hayatınız aksıyorsa
- Çocukluk döneminizden beri benzer sorunlar yaşıyorsanız
- Dikkat sorunları özgüveninizi ve ilişkilerinizi etkiliyorsa
Her Dikkat Dağınıklığı DEHB Değildir
Yetişkin DEHB belirtilerini değerlendirirken en önemli noktalardan biri budur.
Son yıllarda dikkat dağınıklığı yaşayan birçok kişi kendisine DEHB tanısı koymaya çalışmaktadır. Oysa dikkat sorunlarının çok farklı nedenleri olabilir.
Uzun süreli stres, yoğun kaygı, depresyon, uyku düzensizliği, tükenmişlik, bazı ilaçlar, madde kullanımı ve çeşitli tıbbi durumlar dikkat ve konsantrasyonu etkileyebilir.
Bu nedenle doğru soru yalnızca “DEHB miyim?” değildir.
Daha doğru soru şudur:
“Yaşadığım dikkat ve organizasyon sorunlarının nedeni nedir ve bunlar hayatımı ne ölçüde etkiliyor?”
Bu soruya yanıt verebilmek için kapsamlı bir psikiyatrik değerlendirme gerekir.
Yetişkin DEHB Hakkında Kısa Özet
Yetişkin DEHB belirtileri dikkat dağınıklığı, unutkanlık, erteleme, zaman yönetiminde güçlük, işleri tamamlayamama, dürtüsellik, sabırsızlık ve içsel huzursuzluk gibi farklı şekillerde ortaya çıkabilir.
Ancak bu belirtilerin bulunması tek başına DEHB tanısı anlamına gelmez. Belirtilerin çocukluk döneminden itibaren değerlendirilmesi, farklı yaşam alanlarındaki etkilerinin incelenmesi ve benzer belirtilere yol açabilecek diğer durumların dışlanması gerekir.
DEHB tanısı konulduğunda ise kişinin ihtiyaçlarına göre ilaç tedavisi, psikoeğitim, davranışsal stratejiler, psikoterapi ve günlük yaşam düzenlemeleri birlikte veya ayrı ayrı tedavi planının parçası olabilir.
Psikiyatrist Dr. Burak Toprak ile Yetişkin DEHB Değerlendirmesi
Yetişkinlik döneminde dikkat dağınıklığı, unutkanlık, erteleme, zaman yönetimi sorunları veya dürtüsellik yaşıyorsanız, öncelikle bu belirtilerin altında yatan nedenlerin değerlendirilmesi önemlidir.
Psikiyatrist Dr. Burak Toprak tarafından yapılan psikiyatrik değerlendirmede kişinin mevcut yakınmaları, çocukluk ve eğitim öyküsü, iş ve sosyal yaşamı, eşlik eden psikiyatrik belirtileri ve günlük işlevselliği birlikte ele alınır.
DEHB düşünülüyorsa tanısal değerlendirme sonrasında kişiye uygun tedavi seçenekleri görüşülebilir.
Psikiyatrist randevusu için iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yetişkin DEHB belirtileri nelerdir?
En sık belirtiler arasında dikkat dağınıklığı, unutkanlık, erteleme, zaman yönetimi güçlüğü, işleri tamamlayamama, eşyaları kaybetme, dürtüsellik, sabırsızlık ve içsel huzursuzluk bulunabilir.
Yetişkinlerde DEHB sonradan ortaya çıkar mı?
DEHB nörogelişimsel bir durumdur ve belirtilerin kökeni çocukluk dönemine dayanır. Ancak bazı kişilerde belirtiler çocuklukta fark edilmemiş olabilir ve erişkinlikte yaşamın artan sorumluluklarıyla daha görünür hale gelebilir.
Yetişkin DEHB testi var mı?
Yetişkin DEHB belirtilerini değerlendirmek amacıyla çeşitli ölçeklerden yararlanılabilir. Ancak internet üzerindeki testler tek başına tanı koydurmaz. Tanı psikiyatrik değerlendirme ile konur.
Dikkat dağınıklığı her zaman DEHB midir?
Hayır. Anksiyete, depresyon, stres, uyku sorunları ve başka birçok durum dikkat dağınıklığına neden olabilir. Bu nedenle ayırıcı değerlendirme önemlidir.
Yetişkin DEHB tedavi edilir mi?
Evet. Kişinin belirtilerine ve ihtiyaçlarına göre ilaç tedavisi, psikoeğitim, davranışsal düzenlemeler ve psikoterapötik yaklaşımlar tedavi planında yer alabilir.
DEHB olan yetişkinler odaklanabilir mi?
Evet. DEHB’si olan kişiler bazı durumlarda özellikle ilgi duydukları veya yüksek motivasyon sağlayan işlere uzun süre yoğunlaşabilir. Sorun çoğu zaman dikkat kapasitesinin tamamen yokluğu değil, dikkati istenen göreve yönlendirme ve sürdürme güçlüğüdür.
DEHB ile anksiyete birbirine karışabilir mi?
Evet. Her iki durumda da dikkat ve konsantrasyon sorunları görülebilir. Ayrıca DEHB ve anksiyete aynı kişide birlikte de bulunabilir. Bu nedenle kapsamlı değerlendirme önemlidir.
Yetişkin DEHB için hangi doktora gidilir?
Yetişkin DEHB şüphesi olduğunda psikiyatri değerlendirmesi yapılabilir. Psikiyatrist kişinin belirtilerini, çocukluk öyküsünü, eşlik eden psikiyatrik durumları ve işlevselliğini değerlendirerek uygun tedavi seçeneklerini belirleyebilir.
Sonuç
Yetişkin DEHB belirtileri çoğu zaman yalnızca “dikkatim dağılıyor” şeklinde ortaya çıkmaz. Erteleme, unutkanlık, zaman yönetiminde güçlük, başladığı işleri bitirememe, dürtüsellik, sabırsızlık ve günlük yaşamı organize etmekte zorlanma da tablonun parçaları olabilir.
Öte yandan benzer belirtilerin depresyon, anksiyete, stres, tükenmişlik ve uyku sorunları gibi birçok farklı nedeni olabilir.
Bu nedenle kişinin kendisine internet üzerinden tanı koyması yerine belirtilerin bütün olarak değerlendirilmesi daha sağlıklıdır.
Eğer uzun süredir devam eden dikkat, organizasyon ve zaman yönetimi sorunları iş, ilişkiler veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa, bir psikiyatri değerlendirmesi yaşadığınız güçlüklerin nedenini anlamanıza ve size uygun tedavi seçeneklerini belirlemenize yardımcı olabilir.